Menselijke waardigheid, wat is dat?

Iedereen weet wat menselijke Waardigheid is maar als je moet uitleggen wat het eigenlijk is sta je met je mond vol tanden. Er is geen definitie, je kunt het niet meten of tellen of kwalificeren. Zelfs de grote antieke en moderne filosofen en wetgevers laten hun gebitsresten achter in het concept Waardigheid.

En toch is Waardigheid het fundament waarop in onze tijd bv. De Verklaring voor de Rechten van de Mens, Het Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten, het Handvest van de Verenigde Naties, Handvest Europese Grondrechten en allerlei medisch ethische verklaringen, codes en verdragen rust. Hoe komt dat toch? Hoe komt het dat het tijdloze begrip Waardigheid vooraf gaat aan de tijd- en plaatsgebonden Waarden en Normen en de daar weer uit afgeleide rechtsregels?

Kennelijk betreft het hier een kwestie waar het verstand, de Rede niet goed bij kan. Kennelijk betreft het hier een domein waar het gevoel en het ervaren de baas is. Zoals in een gedicht: het zijn woorden die je begrijpt maar de gevoelens die het oproept en die je diep in het hart kunnen raken overvallen je. En dan ‘weet’ je dat je op een waarheid bent gestuit. 

De verpleegster pakt de handen van een demente vrouw en wrijft er over. De soldaat bezoekt de moeder van zijn gevallen maat. De vluchteling deelt zijn water met een vluchtelingenkind. De rechter heeft clementie. De dokter tobt over een euthanasieverzoek.

Waar het lijden en de wanhoop van alle tijden heerst moeten we niet al teveel en te lang blijven denken maar handelen, dwz. de Waardigheid omarmen.

Graag meer filosofen op tv

Men vergeet nog al eens dat in elk goed debat rechten, plichten en regels gelden. Daarom beroept een slechte debater bij zijn twijfelachtige uitspraken zich maar al te graag op zijn ‘recht op een standpunt’ oftewel zijn zwijgrecht, terwijl hij juist dan de plicht heeft om uit te leggen. Daarom is het vermijden van spreekplicht een nederlaag en een doodzonde. Daarom is het een groot genot om goede debaters bezig te zien, hoe ze zich keurig in bochten wringen om zich aan de regels van de argumentatieleer te houden, om drogreden te voorkomen. Het filosofendebat in de tv-arena, I love it! Waarom hebben we dat in Nederland niet?

Populisme: ontbrekende legitimiteit overheid

In een democratie wordt de door de burgers ervaren legitimiteit van de macht van bestuurders en politici in de eerste plaats bepaald door de wijze waarop deze nationaal de burgers beschermen en de belangen van de burgers behartigen.

Inmiddels zie je door heel Europa heen, ook in Nederland, dat rond de helft van de bevolking (zie bijvoorbeeld Brexit) duidelijk van mening is dat de machtigen de burgers niet meer beschermen tegen de bedreigingen die fundamenteel hun dagelijks leven aantasten.

Het universalisme van de intellectuele voorhoede, het economisch neoliberalisme van de vrije marktdenkers en het evangelie van het individualisme roepen nu forse tegenkrachten op, welke onder de noemer populisme door de bovenlaag in de samenleving worden afgewezen. Maar je ziet in Groot Brittannië dat die tegenkrachten inmiddels leiden tot politieke chaos en forse economische neergang.

Wellicht moeten politici zich duidelijker afvragen welke bescherming de burgers vragen. Bijvoorbeeld tegen ambtelijke instanties die er al jaren niet in slagen vergoedingen toe te kennen voor enig zwaar beschadigd huis in het aardbevingsgebied in Groningen. En tegen.., en tegen…, en tegen. Een lange lijst is eenvoudig op te stellen. Maar de economische ideologie en politieke-bestuurlijke stroperigheid van de bovenlaag verhindert hen te denken vanuit het gezichtspunt van de burger. Daar zullen ze nog een behoorlijke prijs voor betalen, net als in Engeland. 

Geen Abortus meer in Georgia

Seculiere staten doen het cultureel maatschappelijk aanzienlijk beter dan religieuze staten. De Amerikaanse socioloog Zuckerman vond bij onderzoek dat ‘seculiere landen’: minder nationalistisch, anti-semitisch, racistisch, dogmatisch, ethno-centristisch en autoritair zijn dan ‘religieuze landen’.

Vervolgens blijkt dat in religieuze landen heel wat vaker wordt gemoord. Dat de vijftig meest veilige steden in niet religieuze landen liggen, dat men in niet religieuze landen gelukkiger en altruïstischer is en meer uitgeeft aan goede doelen. Burgers in die landen zijn ook meer geneigd de rechten van minderheden, vrouwen of homoseksuelen te onderstrepen.

Religieuze mensen steunen eerder de doodstraf, het martelen van verdachten en het slaan van kinderen. Conservatieve christenen verlangen van hun kinderen vooral gehoorzaamheid; seculiere ouders benadrukken zelfstandig denken, het najagen van waarheid en het respecteren van anderen (Fin. Dagbl. 221218). 

Waanzin ten top

Een file van meer dan 200 mensen op het laatste paadje naar de top van de Himalaya. Eigenlijk een onvoorstelbaar plaatje. Tienduizenden euro’s en een keur aan Nepalese helpers om die mensen ( zelfs minder validen) naar boven te brengen voor een minuut op de top van de wereld.

De klimmers pogen een unieke prestatie neer te zetten en tegelijkertijd een hemelse ervaring op te doen. Maar inmiddels is zelfs de Himalaya een eenvoudige  bestemming voor rijke toeristen geworden die al concurrerend elkaar verdringend naar boven worden gebracht en er zelfs de dood vinden.

De cultuur van ego identiteit, authenticiteit, uniciteit, competitie en streven naar succes leidt tot dit soort beschamende taferelen in de laatste ecologische ongerepte gebieden van onze wereld.

Nederland tegen verbod landbouwgif

Klimaatverandering is slechts één onderdeel van de onheilspellende verandering van de menselijke leefomgeving. Ik begrijp niet waarom we bereid zijn vele miljarden over vele jaren te investeren in het afbouwen van het gebruik van fossiele brandstoffen, terwijl “we” (Nederlandse opstelling in de EU) bijvoorbeeld tegelijkertijd niet bereid zijn de vele kankerverwekkende landbouwgiffen af te zweren.

Giffen die de natuurlijke balans in onze essentiële leefomgeving aantasten: grondwater, insectenstand, vogelpopulaties en ecologische diversiteit. Kortzichtigheid kenmerkt de Nederlandse politiek zodra het gaat om landbouwbelangen.

Waarom noemen we dit subsidie?

Juichende commentaren in de media: de regering verlengt de subsidieregeling voor zonnepanelen. Dat wil zeggen dat huiseigenaren de door hun zelf betaalde zonnepanelen opgewekte elektriciteit mogen verbruiken zonder er energiebelasting en btw over te hoeven betalen.

De overheid vindt dus blijkbaar dat alles wat ik als particulier zelf doe, in plaats van laat doen, in principe belastbaar is. We worden dus blijkbaar ook gesubsidieerd als we zelf ons huis schilderen (immers de overheid ontvangt ook dan geen btw).

Neerbuigend

Valt het u misschien ook op, die standaard plastic empathische uitdrukking van politici, bestuurders, en andere gezagsdragers wanneer ze in een interview kritiek krijgen: ‘Ja dat snap ik (heel goed)’. Je hoort het hun cursusleider ‘omgaan met de media’ al zeggen: ‘nooit direct in de verdediging gaan, altijd eerst je opponent begrip geven voor zijn standpunt, altijd eerst respect tonen voor hun achterliggende emotie, want daar gaat het om, anders krijgen ze het gevoel dat je niet naar hen luistert, anders wordt het een nutteloos twistgesprek’. Zoiets. 

Pas op voor de neerbuigendheid in schaapskleren.

Achterlijk?

De Britse historicus Simon Winder verzet zich tegen het idee dat de geschiedenis van de mensheid door de moderniteit als achterhaald en achterlijk beschouwd kan worden.

“Mensen hebben altijd dezelfde ambities en nieuwsgierigheid gehad. We kunnen dat misschien niet meer achterhalen, maar dat wil nog niet zeggen dat men toen in duisternis liep. Het leven was vroeger net zo rijk en complex als nu.”

Juist daarom zouden we veel van de menselijke geschiedenis kunnen leren. Om niet steeds eindeloos dezelfde fouten te maken.