Weeklog 44: nieuwe lockdowns en weinig hoop op snelle verbetering

  • Voor ieder van ons blijft de onzekerheid over de toekomst. De Corona periode kan zeker nog wel anderhalf jaar tot twee jaar de maatschappij beheersen. Nog steeds is wetenschappelijk onduidelijk hoe lang de immuniteit na besmetting en ziekte mensen beschermt tegen een herbesmetting. De hoop op een vaccin op korte termijn zal waarschijnlijk niet bewaarheid worden. Of de eerste vaccins effectief zijn voor alle leeftijdsgroepen, mannen en vrouwen, mensen met onderliggende medische aandoeningen en mensen met een andere etnische achtergrond zal door testen de komende maanden nog niet duidelijk kunnen worden aangetoond. En dan hebben we het nog niet over de gigantische logistieke operatie om op prioriteit (kwetsbare groepen, essentiële werknemers ed.) inentingscampagnes te starten en uit te voeren. Die operatie zal waarschijnlijk net zo meanderend en warrig verlopen als de huidige testprocedures. Noch afgezien van de harde concurrentie tussen landen om massale levering van vaccins voor elkaar te krijgen. Je kunt eigenlijk nu al concluderen dat een Derde Golf volgend voorjaar zeker niet kan worden uitgesloten.
  • Waar je wel op mag hopen is dat de komende maanden goedkoop en massaal snelle betrouwbare testprocedures beschikbaar komen. Als binnen korte tijd (5-10 minuten?) duidelijk kan worden dat je niet-besmet bent, kan de maatschappij weer enigszins gaan functioneren, ondanks het feit dat de pandemie nog lang niet voorbij is.
  • De Economie ligt op dit moment aan het infuus. Massale overheidssteun moet ontslagen voorkomen. Maar die steun zal net als pijnstillers maar tijdelijk werken. Er is geen enkele reden om te veronderstellen dat de economische omstandigheden de komende jaren zullen verbeteren. De schuldenproblematiek van bedrijven, overheden en particulieren zal de komende maanden fors de kop op gaan steken. Bedrijven en Huishoudens hebben teveel schulden en weinig financiële weerstand. De banken komen hierdoor echt in de problemen. Consumptieve uitgaven door particulieren, Export naar andere landen, Investeringen door bedrijven zullen de economieën wereldwijd niet uit het slop kunnen trekken. Alleen wereldwijde massale acties door overheden en centrale banken zullen soelaas bieden, maar die mogelijkheden zijn ook niet oneindig. Massale werkloosheid is in aantocht en die zal iedereen treffen, maar vooral jongeren.
  • De Sociale onrust zal wereldwijd ongetwijfeld toe gaan nemen. Mensen is hun normale leven ‘ontnomen’ zonder perspectief op terugkeer of verbetering op korte termijn en zullen waarschijnlijk in actie komen. De Westerse democratieën zullen daar, als het niet zoals nu nog maar om randverschijnselen gaat, de meeste problemen mee gaan krijgen. De huidige bestuurders en politici hebben geen enkele historische ervaring met de aanpak van massale sociale onrust.
  • Een groot deel van de wereldbevolking is gewend om zichzelf te redden/handhaven in kleine netwerken als familieverbanden. Maar in Noord-Europa is dat niet meer het geval. We zullen nu ook te maken krijgen met  grootschalige economische ongelijkheid, met onrustige omstandigheden net als in vele zwakke staten wereldwijd. We hebben er als burgers geen enkele ervaring meer mee, alleen de ouderen onder ons kennen nog iets van de zelfredzaamheid van tijdens en na de tweede Wereldoorlog.
  • Velen van ons hebben depressieve gevoelens als gevolg van het gebrek aan sociale contacten in deze gedeeltelijke lockdown perioden. We zouden ons juist nu moeten afvragen hoe ons leven in de toekomst kan verlopen, wat we werkelijk van waarde achten in ons bestaan. We schreven hier reeds een serie artikelen over sedert half Juni (link).  In die columns ging het vooral over welke houding je als individu nu tegenover de buitenwereld zou kunnen kiezen. Maar daarbij spelen natuurlijk qua persoonlijke mogelijkheden de omstandigheden in de buitenwereld een cruciale rol. Daarover gaan enige volgende columns.

Weeklog 42 : overmatig bestuur ineffectief

  • In deze Corona-tijden van verplichte quarantaine en vrijwillige zelf-isolatie is het lastig de dagelijkse gebeurtenissen in de wereld sociaal-politiek te beschouwen en met anderen te bespreken. Je naasten in je directe buurt hebben maar een half woord nodig om je reacties op het nieuws te begrijpen. Die kennen je al langer dan vandaag en zijn het te vaak vooraf al met je (on)eens. En veel nieuws is helemaal niet nieuw, maar de logische consequentie van hetgeen eerder gebeurde. De Tweede golf, de economische implosie, de sociale misère, het bestuurlijk onvermogen : je kon het allemaal van te voren zien aankomen als je weigert te leven tussen hoop en vrees. Zie mijn beschouwingen van dit voorjaar.
  • Nederland als hoog ontwikkeld ontwikkelingsland. Heel veel bestuurders, ambtenaren, overlegcircuits, overheidsorganisaties, media en commentaar leverende deskundigen die in de praktijk de feitelijke uitvoerenden in de Zorgsector aan hun lot overlaten. Die moeten het maar uitzoeken en aanmodderen om de acute gevolgen van de pandemie op te vangen.
  • De huidige opzet en besturing van de GGD’s, alsmede de verschillende managementlagen van de GGD’s bewijzen hun failliet al maanden. Maar geen curator die deze boedel over zou willen nemen.
  • Zelfs iets eenvoudigs als het gebruik van mondkapjes is na alle publieke geharrewar politiek niet meer eenvoudig te verplichten. Liever doden dan gezichtsverlies van verantwoordelijke politici en deskundigen.. 
  • Intelligente, halve en hele lockdowns worden verordonneerd door een overheidsgremia die machteloos staan om welke maatregel dan ook effectief te handhaven via justitie en politie. We kunnen nu heel goed zien welke overheidsorganisaties door slechte besturing alleen in rustige tijden kunnen verdedigen dat ze bestaansrecht hebben.
  • De spreadsheet terreur van de jonge middle-management bedrijfskundigen uit het verleden hebben een vorm van microbesturing op de cent per bestede arbeidsminuut en gebruikte materiële middelen gecreëerd, die iedere effectieve organisatorische crisisaanpak belemmert. De autonomie van professionals is op de millimeter vastgelegd. Van enige reserve is al jaren geen sprake meer.
  • Er sterven ook al maanden burgers door gebrek aan reguliere zorg. Directeur Kuipers van het Erasmus Ziekenhuis verwoordde de ethische keuzedilemma’s treffend. Want inderdaad, wat doe je met een kankerpatiënt die volgende week geopereerd moet worden als er bij de ingang van het ziekenhuis een patiënt op een brancard bijna stikt door gebrek aan zuurstof. Geen politicus die zich aan prioriteitsregeltjes wil branden. Dus het is simpelweg: wat nu spoed is, heeft voorrang. Andere keuzes kun je als weldenkend mens niet maken.

Weeklog 37: Verkeerde Informatie en Chaos, maar ook Rust

  • Iedere theorie, berekening, techniek of medicijnformule kent foutenmarges. Dat is inherent aan de fundamentele beperkingen van wetenschappelijke kennis. Die foutenmarge zit dus ook in de informatie waar we als mensen dagelijks mee moeten werken. Onze kilometerteller geeft meestal een te hoge snelheid aan. En een Coronatest kan je besmet verklaren terwijl je dat niet bent (vals positief) of andersom (vals negatief). Hoe ernstiger de consequenties van die foutenmarge, des te eerder zullen wetenschappers als de schuldigen worden aangewezen, in plaats van de altijd bestaande onzekerheden in de wereld.
  • Trouwens in crisissituaties is het altijd goed boeren voor kwaadwillenden. In Oregon geven rechtse oproerkraaiers de schuld van de bosbranden aan zwarte demonstranten van links. Vervolgens zaaien ze paniek door met wapens rond te rijden bij brandende dorpen omdat diezelfde zwarten volgens hen de huizen van vluchtende burgers plunderen. Het wereldwijde internet is een roeptoeter geworden van onheil. Voor linkse activisten is internet het medium geworden voor heksenprocessen, voor rechtse activisten het medium om de bestaande orde af te breken en anarchie te creëren.
  • Langzamerhand wordt duidelijk dat ook politieke bestuurders kunnen zeggen, doen en laten wat ze willen, zelfs bewust verwarring scheppen in eigen land via leugenachtige informatie. De burgers morren immers toch niet, zo is hun gebleken. Die zoeken in verwarrend angstige tijden hun veiligheid dicht bij huis en bij familie en vrienden. Zie de voorbeelden in Engeland, Amerika en Turkije. Premier Johnson accepteert uit politieke gewin zelfs het risico van het uitbreken van een nieuwe burgeroorlog in Noord-Ierland. 
  • In de tien jaren dat Rutte nu premier is, was de hoogte van de Staatsschuld altijd de aanleiding om jaarlijks verder te bezuinigen: alles moest goedkoper en bedrijfsmatiger; vele sectoren werden letterlijk kapot bezuinigd: de ouderenzorg, de politie, het hoger onderwijs, de culturele sector.

De theoretische handboeken van de economische wetenschap spraken altijd al tegen dat hoogte van de staatsschuld per definitie een probleem is. Heden ten dage is de staatsschuld opeens tot spaarpot voor Corona beleid verklaard. En stellen vooraanstaande economen, zelfs de president van de Nederlandse Bank, dat die extra schulden de komende vijftig jaar helemaal geen probleem vormen. Dat conservatieve politici zich in het verleden teveel opstelden als boekhoudkundige dominees. Waar waren die bekende economen al die afgelopen bezuinigingsjaren?

  • Dankzij twee Belgische familiebedrijven zijn de dagbladen in Nederland nu allemaal in rustig vaarwater terecht gekomen. De overname van de dagbladen in Noord Nederland afgelopen week vormde het sluitstuk. Waarom konden de Belgen de Nederlandse dagbladen wel redden en lukte dat Nederlandse bedrijven niet?

Weeklog 35: het Goddelijk Individu

  • Toen de filosoof Nietzsche eind 19e eeuw God dood verklaarde, hadden de hogere klassen al lang afscheid genomen van God en hun zonden, al bleef de zondagse kerkdienst een belangrijke sociale aangelegenheid. Maar er ontstond geen ‘umwerting aller werte’ zoals Nietzsche voorspelde, de belangrijkste nieuwe waarden werden vooral economisch-technologisch. De twintigste eeuw daarna werd de eeuw van de grootste massamoorden op burgers in de geschiedenis onder verantwoordelijkheid van autocratische leiders als Hitler, Stalin en Mao. Individuen deden maatschappelijk domweg niet ter zake. Alleen al deze drie leiders waren verantwoordelijk voor de moord op meer dan 100 mln. burgers. Een niet te bevatten aantal. Dat leidde tot het formuleren van de Mensenrechten eind jaren veertig door de VN.
  • Begin jaren zeventig werd in de Westerse samenlevingen de mens als uniek Individu op het schild gehesen als nieuwe Godheid. Mensen moeten nu eenmaal ergens in geloven. Het individu dat zijn unieke authenticiteit moest ontdekken en bevrijden van zijn of haar sociale korset. Dat zichzelf moest ontwikkelen conform zijn unieke karakter en mogelijkheden. Immers niet de biologie maar de omgeving bepaalde ieders individuele zijn. Op grond van dit geloof werden de twee belangrijkste maatschappelijke waarden: Vrijheid en Gelijkheid  (met onderliggend de Maatschappelijke Rechten van ieder individu).
  • Vanaf de jaren negentig maakten de commerciële bedrijven zich meester van dit geloof. Ieder individu kon op grond van zijn uniciteit door opleiding en training carrière maken tot de hoogste bestuurlijke, sportieve of media-niveaus, natuurlijk wel in concurrentie met anderen. Maar potentieel kon iedereen een winnaar worden. Een visie op een sociaal-economische maatschappij die op grond van ‘verdienste’ zogenaamd bepaalde wat je ‘verdiende’. Gelukkige omstandigheden of een fortuinlijke achtergrond deden niet ter zake voor iemands mogelijke succes.
  • Inmiddels zijn we 2 generaties verder. We voedden onze kinderen op als kleine individuutjes met een overmaat aan aandacht, vrijheid en zichzelf lerend onderwijs. Het resultaat lijkt te zijn: slecht opgeleide, op zichzelf gerichte mensen (vaak enigszins ongezond narcistisch) die sociaal alleen afstandelijk in eigen kleine netwerkjes opereren vanachter hun veilige mobi. Een samenleving die sociaal-politiek totaal versplinterd is in kleine groepen die communicatie en het marketen van zichzelf als belangrijkste vaardigheden inzetten. Opinies over wat dan ook vormen daarbij een belangrijk positief contactpunt. Iedereen laag- of hoog intelligent, met een opinie op basis van veel fabeltjes en weinig feiten, vindt op internet altijd wel gelijkdenkenden. De wereldvisie van een individu lijkt zo langzamerhand wel haast de kern van zijn of haar identiteit.  
  • De Corona pandemie veroorzaakt nu al een enorme ontnuchtering. Want we zijn onze ‘rechten’ kwijt, we zijn dus slachtoffer, maatschappelijke plichten zijn in strijd met onze vrijheid. Over Corona preventie heeft iedereen een eigen mening en gedraagt zich daar ook naar. Sowieso hadden velen de laatste jaren al weinig boodschap meer aan plichten jegens de gemeenschap ( mooi voorbeeld: het individuele fietsgedrag in de grote steden). Maar tijdens Corona pandemie rekenen we natuurlijk wel op de gemeenschap om ieder individu financieel in de lucht te houden.

Weeklog 34: Elitaire democraten

  • Een stabiele diepgewortelde democratie heeft meestal als basis een relatief homogene bevolking, niet al te grote verschillen in inkomen en vermogen tussen rijk en arm en kwalitatief hoogwaardige gemeenschapsvoorzieningen (gezondheidszorg, onderwijs, kinderopvang, oudedagsvoorziening en sociale vangnetten). Denk hierbij aan de Scandinavische landen en Zwitserland. Indien deze voorwaarden ontbreken is het relatief eenvoudig om een democratie op enige termijn te  destabiliseren. We zien dit overal in de wereld om ons heen gebeuren, zelfs in de bakermat van de parlementaire democratie: Engeland of in de vroegere kampioen voor de democratie: Amerika.
  • Zodra in een land alleen nog geldt dat de meerderheid van het aantal uitgebrachte stemmen bij verkiezingen (al is het maar 1% verschil) voldoende is om de volstrekte wetgevende macht uit te oefenen, dan staat tegenwoordig de democratische rechtsstaat al onder grote druk. Denk aan de werkwijze van de autocraten in Oost Europa (Polen, Hongarije) die de ‘democratie’ wettelijk naar hun hand hebben gezet. Maar ook aan de Conservatieven onder Boris Johnson. Die regelen tegenwoordig hun zaakjes ook ‘wettelijk’ om de zakelijke belangen van hun rijke sponsors te dienen.
  • De Nederlandse bestuurlijke elite (waaronder de parlementaire en ambtelijke  bureaucratie) functioneert al jaren zeer slecht. Denk aan de bestuurlijke aanpak van bijvoorbeeld  de Toelagen Kinderopvang, de Stikstof problematiek en de boeren (maatregelen deze week ook al weer ingetrokken), het Duurzame energiebeleid, het herstel van huizen in aardbevingsgebied Groningen of de problematiek van de Politie of de Geestelijke gezondheidszorg. Of kijk vandaag de dag naar de GGD organisaties die een organisatorische puinhoop maken van het opsporen en testen van Corona.

Besturen betekent in Nederland: eindeloos traag stroperig overleg in bestuurlijke kringen en uitstel van beslissingen door commissies in te stellen. En het voortdurend op de rem trappen van werkgevers, werknemers en vele andere belangengroepen (boeren..) om genomen besluiten af te zwakken en te traineren.

Echte parlementaire controle ontbreekt doordat fracties gebonden zijn aan regeerakkoorden. Er worden altijd veel plannen aangekondigd en gemaakt, maar er is meestal sprake van  beperkte en miserabele burgeronvriendelijke  implementatie van die plannen, overmatige focus vooraf op kostenbeheersing (maar bijna nooit achteraf bij forse budget overschrijdingen). Het kerncriterium voor beleid is bijna altijd efficiency (kosten/baten), niet of de beleidsdoelen überhaupt haalbaar zijn of welke kwaliteit (welke waarden!) gewaarborgd dienen te worden.

Er was een uitzondering in het afgelopen jaar. Als noodmaatregel om aan een uitspraak van de hoogste rechter te voldoen werd – in verband met de stikstof problematiek – plotseling en zelfs bijna geruisloos (nauwelijks publieke discussie) de maximum snelheid op de snelwegen verlaagd naar 100 km per uur. Wat een rust opeens om je heen als je op die wegen rijdt.

Weeklog 33: Euro wellicht gesplitst in Neuro en Zeuro?

  • Wellicht slaagt de bevolking van Wit Rusland erin dictator Alexander Lukashenko te verdrijven. Maar Rusland zal nooit toestaan dat de bevolking van Wit Rusland een eigen toekomstrichting kiest. Poetin zal eerder streven naar een politieke- en economische ‘unie’ met Rusland, als verkapte vorm van annexatie. Poetin kan volgens de nieuwe grondwet nog zeker 15 jaar aan de macht blijven. Zijn streven zal er op gericht blijven Rusland opnieuw tot een wereldspeler te maken door het oude Russische rijk tenminste als politieke unie te herstellen.
  • De Euro zou de komende jaren wel eens kunnen verdwijnen. Indien de Noordelijke landen een eigen Neuro in zouden voeren, zou die ongeveer 1,70 oude euro’s waard zijn. Een eigen Zeuro voor de Zuidelijke landen ongeveer 0,70 oude euro’s. Nederland zou zijn gigantische handelsoverschot (veel meer export dan import) snel zien verdwijnen omdat Nederlandse producten in het buitenland een stuk duurder worden. Zuidelijke landen zouden eindelijk hun producten goedkoper kunnen exporteren. Bij de invoering van de Euro in 2001 werd al duidelijk gewaarschuwd dat een muntunie zonder politieke unie bij voorbaat ten dode is opgeschreven. Er waren toen al voorbeelden te over uit de geschiedenis. De grote profiteurs van de euro al die afgelopen jaren waren vooral Duitsland en Nederland. Daar zou wel eens een einde aan kunnen komen met enorme negatieve economische gevolgen voor onder meer Nederland.

Weeklog 32: Corona Hemd en Rok

  • Het hemd is nader dan de rok, zo blijkt maar weer overduidelijk. Publiciteitsgeile narcistische individuen en economisch direct belanghebbenden verzetten zich tegen anti-Corona maatregelen binnen de samenleving. Er wordt zelfs gesteld dat het virus de samenleving bevrijdt van ‘dor hout’ dat toch al aan het afsterven was. We moeten maar hopen dat de media ons verschonen van de meningsuitingen door dit soort maatschappelijk abjecte individuen.
  • Tussen Europese landen is inmiddels sprake van concurrentie rond gepubliceerde coronacijfers en toeristische veiligheid. De gegevens van de publieke dashboards worden bewust verdraaid voor politieke doeleinden (bijv. aantal besmettingen en oversterfte). Dat duidt er nu al op dat er in de toekomst wereldwijd ook sprake zal zijn van concurrentie bij het aankondigen en verkrijgen van vaccins.
  • Algemeen wordt een corona vaccin gezien als panacee. De internationale race is in volle gang. Wie bekend is met de noodzakelijke lange testprocedures van nieuwe vaccins (ook in verband met bijwerkingen) zal zeker niet de eerste zijn om zich met een snel beschikbaar, nauwelijks uitgetest vaccin te laten behandelen. Daarvoor hoef je zeker geen anti-vaxxer te zijn. Te rekenen op een goed werkend vaccin voor het einde van het jaar is politieke dromerij.    
  • De huidige nauwelijks gereguleerde situatie in de openbare ruimte maakt duidelijk dat burgers voor wie besmetting een levensrisico vormt, zichzelf noodzakelijkerwijs tegen besmetting door anderen moeten blijven beschermen, zoveel als ze zelf kunnen. Zelf altijd afstand houden van anderen, slechts kortdurend ergens naar binnen gaan met mondkapje, alleen (eventueel met partner) met de eigen auto reizen, na iedere activiteit in de publieke ruimte weer handen wassen, zoveel mogelijk de grote steden mijden en zo mogelijk langdurig op het platteland verblijven. En je lot accepteren mocht je ziek worden en vermijden om op een IC opgenomen te worden. Sterven lijkt dan verre te verkiezen boven overleven.

15 Minuten Roem – of alles is IJdelheid

De Sociale media hebben een beeldrevolutie veroorzaakt in foto’s en filmpjes. Niet zozeer technisch maar sociaal. Iedereen kan zichzelf via deze media in de etalage zetten met selfies, met hun doen en laten, met het vloggen van hun leven. Iedereen kan inmiddels een eigen televisiekanaal op YouTube creëren.

Het zijn allemaal vormen van (soms zelfs inkomen verwervende) zelfpromotie. Kijk mij eens. Een laagje dieper is het natuurlijk in werkelijkheid de diepgaande menselijke behoefte om ‘gezien’ te worden. Zonder dat een ander je ziet, besta je immers niet. Dat begint al als baby. Zonder veel ‘likes’ op internet besta je tegenwoordig ook nauwelijks.

Je wordt als mens gedefinieerd door de blik van de ander, niet door een of ander authentiek ‘zelf’. De kijk van de ander vormt de kern van je autobiografisch verhaal, het verhaal dat je jezelf en anderen vertelt, het levensverhaal waarmee je je eigen ‘ik’ vorm geeft. Het verhaal dat van dag tot dag steeds een beetje verandert als je meer ‘verleden’ krijgt.

De presentatie wereldwijd van het zelf in de sociale etalage is vaak diepgaand verslavend. Net als het roken van sigaretten bij gevoelens van stress, moet de zelfpresentatie vaak de gevoelens van individuele eenzaamheid wegduwen. Die eenzaamheid lijkt de laatste jaren in de jongere generaties alleen maar groter geworden door het grote verschil tussen hoe een extravert, bijzonder en succesvol iemand moet zijn, zich voordoet en hoe degene in feitelijk zijn of haar leven ervaart.

Het verschil tussen zijn en willen zijn is volgens mij nog nooit zo groot geweest als in de jongere generaties. Want het gaat niet meer om wat je doet of wat je bezit, het gaat alleen nog puur om je eigen persoon. Ondanks de verschillende feministische golven, is mooi willen zijn volgens de regels (kleding, haar, ogen, lippen, tanden, huid, borsten, schaamstreek) opnieuw weer het opperste streven voor veel jonge vrouwen.

Die wereldwijde trend is mede veroorzaakt door de gevolgde rolmodellen. Want rolmodellen voor jonge mannen en vrouwen vormen tegenwoordig de ‘celebrities’ op wereldschaal. Niet de beste voetballer van het dorp, maar Messi. Niet het mooiste meisje van de klas, maar Madonna.

De kern van de ‘Celebrity-cultuur’ komt voort uit de Muzikale- en de Sportwereld, vooral door de massale commerciële marketing daarvan. En daar ligt ook het kernprobleem van de identificatie: wellicht één op de honderdduizend heeft de capaciteiten en de mogelijkheden om hun dromen en ambities tot navolging ook feitelijk vorm te geven, als ze geluk hebben. Voor de rest van ons is slechts sprake van in de toekomst moeizaam te sublimeren frustraties van niet kunnen zijn. En af en toe bij toeval ´15 minutes of fame’ , plaatselijk, regionaal of nationaal.

De lokale voorbeelden: de voortreffelijke leraar, de kundige timmerman, de sociale maar af en toe strenge politieagent, de kordate verpleegkundige in de operatiekamer  tellen nauwelijks meer mee in deze wereldwijde concurrentie om navolging. Echt ´verdiende’ wereldwijde roem wordt alleen nog beleefd in kleine kringen van kenners: Nobelprijswinnaars, Schrijvers, Ondernemers, Politici. Voor verdiende roem moet je echter veel kunnen en heel veel doen.

Internet roem is altijd eventjes in het heden. Die duizenden foto’s en filmpjes van gisteren en eerder zijn vandaag al niet meer relevant, dat was het oude ‘ik’. Nauwelijks de moeite waard om te bewaren. Het is geen roem om wat je bijdraagt aan de samenleving, maar pure ijdelheid vanuit pure eenzaamheid.

Je bent niet je identiteit

Persoonlijke aanpassing aan een nieuwe wereld lukt niet als je strikt vasthoudt aan je huidige ´peer´ groep: mensen met een vergelijkbare leeftijd, status, materiele welvaart, belang of belangstelling. Dan zal je leven een permanent gevecht worden ‘voor’ of ‘tegen’ omdat je als lid van de groep vanuit een vernauwd perspectief de wereld van de groepen, waar je deel vanuit maakt, als onveranderd wilt zien.

Het extreme individualisme van de afgelopen 30 jaar heeft mensen weggezogen uit hun traditionele groepen binnen een stad of dorp van familie, vrienden en werk naar (vaak virtuele) netwerken van gelijkgestemden op identitaire basis: naar gender en sekse, huidskleur, beroep of andere maatschappelijke basis. Dit is de belangrijkste reden van de maatschappelijke versplintering en de harde extremen ter linker- en rechterzijde.  

Zowel het progressief-identitaire activisme als het identitair nationalistisch populisme ontlenen hun bestaansrecht aan een slachtofferhouding tegenover ´de anderen’. Vaak gaat dit zelfs zover dat men anderen intimiderend willen censureren (mag niet gehoord of gezien worden), zoals kortgeleden Michael Moore overkwam naar aanleiding van zijn recente klimaatfilm. Maar ook alledaags door verkettering van ‘de ander´ via de sociale media. Soms lijkt het wel: hoe groter de geuite haat, hoe hoger de status in de eigen groep. Dergelijke strijd ontmenselijkt de ‘ander’. De internetzwermen doen soms denken aan een roedel hyena’s jagend op een solitaire prooi.

Identitair conservatieven vechten letterlijk om de wereld te houden, zoals die was. Waarin hun belangen, hun bezit, hun status behouden blijft, ze weigeren letterlijk te veranderen ook al is de wereld veranderd. Zij blijven vechten tegen de bierkaai. De tractor-acties van de boeren zijn hier een goed voorbeeld van. Maar het zijn altijd achterhoede gevechten.

Activisten in die identitaire groepen doen zichzelf als mens tekort. Een vrouw bijvoorbeeld, is niet alleen maar een vrouw; jezelf als vrouw daarop qua betekenis als individuele identiteit richten is letterlijk jezelf in een geestelijk korset opsluiten. Het is feitelijk jezelf veilig afscheiden van de wereld binnen een stam, groep, ter onderscheiding van andere groepen waartoe je niet mag, kunt of wilt behoren. De Belgische psychotherapeut Paul Verhaeghe beschreef dit al prachtig in zijn boek ‘Identiteit’ (2012), maar ook in een recente boekbespreking op zijn blog (link) .

Het aanpassen aan een nieuwe wereld zal op eenduidige identitaire basis zeker niet lukken. In een nieuw nummer zingt Bob Dylan: ‘I contain multitudes’. In het nummer verwoordt hij op zachte soms scherpe wijze hoeveel verschillende onverenigbare kanten hij van zichzelf kent, van diep melancholisch tot hard agressief. Ieders persoonlijkheid is uiterst dubbelzinnig. Niemand van ons, hoe uniek we als individu ook zijn als combinatie van persoonlijke beleving en uiterlijk gedrag, heeft een eenduidige consistente identiteit.

De mens is (ik ben) een vat van dubbelzinnigheden. De persoonlijkheid, het karakter, de deugd en de moraal als psychologische netwerkjes (karakter) van ouderlijke geboden, gestolde ervaringen en vastgeroeste gedragspatronen. Een vat vol emoties en gevoelens, waarin niet noodzakelijkerwijs een consistente authentieke eenheid aanwezig is, dus ook niet in de dagelijkse gedragingen. Mijn ik bestaat helemaal niet, maar is slechts een doorlopend steeds veranderend verhaal over mezelf om een stabiele basis te geven aan mijn dagelijkse bestaan. Zelfs al bestaat die stabiliteit alleen nog maar uit het verklaren van een gevoel van waanzin.

Jezelf herpositioneren in de wereld vergt de durf de vele kanten van jezelf te onderkennen. Dan maakt ook de energie vrij om voor een andere levenswijze te kiezen.

Twijfel is eerste vereiste in de informatie-wildernis

Om als volwassenen dagelijks nieuwe of aanvullende diepgaandere kennis te verwerven, om je inbeeldingen teniet te doen, ben je (behalve via cursustrajecten) aangewezen op de oude – en de nieuwe media. En dan loop je direct tegen een groot hedendaags probleem aan. Hoe betrouwbaar zijn de media nog?

Je moet je steeds vaker afvragen of iets de volledige waarheid is en niets dan de waarheid. We worden tegenwoordig gedwongen op het gebied van informatie zowel jury en rechter te zijn over de betrouwbaarheid van informatieverstrekkers. Veel informatieverstrekkers hebben er geldelijke belangen bij om ons iets wijs te maken, vooral Vloggers. Bekende gezichten kramen veel onzin uit om maar hun (goed verdienende) roem in de media op een peil te houden

Journalistieke informatie van degelijke dagbladen (zonder chocoladeletters…) lijkt nog de enige enigszins betrouwbare informatiebron. Maar als je thuis bent in een onderwerp zie je ook in die bladen artikelen die uitblinken in oppervlakkigheid, gebrek aan inzicht en ronduit foute feiten en conclusies.

Zo staat bijvoorbeeld Portugal de laatste weken ´bekend´ om zijn corona-uitbraken. Maar daar is alleen sprake van in de dichtbevolkte buitenwijken van het gebied (20km van / rond) Lissabon en het betreft voornamelijk geteste jongeren. In de Zuidelijke toeristische helft van het land is sedert begin Maart ´slechts´ sprake geweest van circa 1000 besmettingen en 19 doden.

Tegenwoordig wordt veel journalistiek informatie per woord of per muisklik betaald. Dus moeten ook tekstschrijvers (ik noem ze maar geen journalisten meer), bij alles wat ze schrijven, bedenken hoe ze een potentiële lezer over kunnen halen op hun verhaal te klikken en er enige minuten aan te spenderen, terwijl de reclame voorbij flitst. Je inkomen moeten verwerven per aangeklikt verhaal is pure commercie, geen informatieverstrekking.

De commercie vereist kijkers, lezers, luisteraars. Tussen alle media is sprake van enorme concurrentie om de aandacht van de nieuwsconsument. Dus moeten de berichten eenvoudiger, pakkender, ongenuanceerder en als het nodig maar leugenachtig. Nieuwsvoorziening via Internet is grotendeels commerciële onzin geworden. Alleen Wikipedia wordt tenminste enigszins gecontroleerd door collega-kenners, maar is domweg voor de meeste mensen te saai.

De opzet van de journaals en talkshows op de televisie ( en radio) vereisen eenvoud, compactheid en kort benodigde aandachtspanne anders zijn de zappers al weer weg. Ze leunen op vertrouwde gezichten (‘wat speelt er, Ron ?’), bekende Nederlanders voor de leukheid (waar hebben die allemaal wel niet verstand van?) en een goed geprofileerde presentator. Amusement met infantiele informatiewaarde.     

Wetenschappers spelen dit spel mee, ze moeten wel om voor hun faculteit en universiteit een ambassadeursrol te spelen. Of om motieven van persoonlijke roem. Zelfs wetenschappers kramen onzin uit voor roem en geld (Schwaab: Wij zijn ons brein…).

Boekenprogramma´s zijn als entertainment niet meer interessant. Te weinig kijkers. Alleen documentaires kunnen de echte informatievoorziening via het meeleven met ervaringen van anderen nog enigszins benaderen. Wellicht dat daarom Podcasts ook zo populair zijn geworden: geen leestijd van 2 minuten, maar degelijke gesprekken.

Biologisch reageert de mens altijd op signalen van dreiging, op onbekende positieve en negatieve signalen (‘nieuws’ gierigheid), op sociaal groepsgevoel (roddels, spelletjes, humor etc.). De commerciële media leveren hun informatie toegespitst op die menselijke mechanismen. Via Nieuwsapps en Sociale media krijgen we wat we vragen en zijn zelfs verslaafd geraakt aan die virtuele wereld. Virtueel betekent echter tegenwoordig meestal fantasievol.  Het heeft weinig meer met echte werkelijkheid van doen.

Al we ons grotendeels afwenden van de hitsige dagelijkse media, hebben we veel tijd over om zaken die ons echt interesseren af en toe eens uit te zoeken.