Oudjes dood of Economie plat?

Gezondheid vs economie, die gaan in tijden van Corona niet goed samen. Plat gezegd: oudjes dood of economie dood, that’s the question. Voorlopig kiest de politiek ervoor om de gezondheid van de kwetsbaren (vnl. ouderen en lichamelijke risicogroepen) prioriteit en solidariteit te geven, boven het laten draaien van de markt. 

Maar is het ondenkbaar dat er een kantelpunt gaat komen bij het maken van een politieke keuze tussen het opofferen van de kwetsbaren of het opofferen van de economie (c.q. onze levensstijl, materiële welvaart, minder democratische vrijheid)?

Hoe langer de coronacrisis duurt hoe prangender dit coronadilemma gaat worden.

De halfvolglasmensen geloven dat we de ik-samenleving nu wel definitief gaan ombouwen naar een betere, economisch versoberde wij-samenleving. De halfglasleegmensen geloven dat we er wijs aan doen de gezondheidskool en de economiegeit te sparen, dat de gezonden en de zieken het langere tijd zwaar zullen krijgen maar dat een vaccin de uiteindelijke de oplossing straks wel zal brengen. En dan kunnen we weer gewoon verder met business as usual.

Is dit politieke coronadilemma een valse tegenstelling? Misschien. Maar je hoort nu al de eerste keuzetwijfel in de media: ‘het land mag niet alleen bestuurd worden door virologische inzichten (Hans de Boer, VNO-NCW, werkgevers)’. Dat is natuurlijk een onzinnige uitspraak tenzij hij echt bedoeld dat het economische en sociale beleid het virologische beleid niet zou moeten volgen. Dat zou betekenen dat de gezondheid van de kwetsbaren in deze crisis niet rucksichtslos voorop mag staan.

En dan heb je natuurlijk Trump: ‘we moeten weer zo snel mogelijk, met Pasen, aan het werk’. En Bill Ackman, the big time Hedge Funds Investor, en Bill Gates: ‘a lockdown for a month’. Elke viroloog kan je vertellen dat een maand totale lockdown niet helpt omdat het virus daarna even hard of nog harder terug gaat komen terwijl ondertussen een vaccin in die maand niet verwacht kan worden. Het overduidelijk kiezen voor een economische crisissturing naast of boven een virologische crisissturing, oftewel economie naast of boven gezondheid, dat is opofferen van de kwetsbaren. Immoreel (nog even afgezien van het feit dat de VS altijd al een asociaal gezondheidszorgsysteem hadden, zeker voor de kwetsbaren).

En dan is er nog de heldhaftige, 69-jarige politicus Dan Patrick, luitenant-gouverneur van Texas: ‘veel ouderen (boven de 70jaar bedoeld hij) zijn bereid te sterven om de economie te redden’. Oftewel: schaam je opa/oma, als je de American way of life niet wil verdedigen met je patriottische dood.

Kijk, ik zal mijn beademingsmachine echt wel aan een jonkie geven als ik kansloos lijk, maar absoluut niet aan iemand die in de God Geld geloofd. Leve de oldtimers!!

Tweede Kamer: Anticipeer op faillissementen!

De Tweede Kamer volgt op dit moment de regering intensief rond de Corona gezondheidssituatie. Maar de Kamer zou ook zelf acties kunnen ondernemen ter voorbereiding op de nabije toekomst. Een keur aan deskundigen hebben de Kamer verzocht met spoed de nieuwe wet met betrekking tot faillissementen te behandelen, die bij de Kamer op de plank ligt.  De oude wet functioneert ronduit slecht zo bleek na de financiële crisis van 2008.

Grotere bedrijven en amorele (vaak half criminele) ondernemers zijn meestal in staat via trucjes de schulden van hun bedrijven op de samenleving af te schuiven. Kleinere ondernemers (ook ZZP’ers!) en particuliere burgers slepen de schulden na alle juridische procedures, opgejaagd door commerciële incassobureaus vaak vele jaren achter zich aan.

Met de enorme golf aan faillissementen die je het komend jaar kunt verwachten, zullen veel professionals: van rechters en advocaten tot accountants en ondernemers zich veelal improductief bezig moeten gaan houden met gevechten over inning van (meestal oninbare) schulden. De nieuwe voorgestelde wet (volledig uitgepolderd) zou  dergelijke procedures in effectievere banen moeten leiden.

De regering zou ook zelf maatregelen kunnen nemen om een fnuikend acuut gebrek aan geld te bestrijden. Niet alleen zoals gebruikelijk bij banken en bedrijven, maar ook bij burgers! In Portugal bereikte de regering overeenstemming met de banken om aflossing van hypotheken een half jaar op te schorten, indien burgers niet kunnen betalen. Ook verbood de Portugese regering de opzegging van huurcontracten en huisuitzettingen voor een half jaar. Portugese gemeenten schorten de betaling van de maandelijkse rekening voor water op.

Nederland zou tijdelijk de incassowet kunnen opschorten, die leidde tot het ontstaan van de uiterst winstgevende bijna roofdierachtige commerciële incassobureaus, die burgers 24 uur per dag op de huid zitten om te betalen wat ze niet kunnen betalen. De uitwassen daarvan hebben we de afgelopen jaren in geuren en kleuren (o.a. belastingdienst) kunnen volgen.

Reactie op Kruit niet verschieten

Pieter Mulder – jurist

Wat een goede beschouwing
Ai, wat komen we in Nederland onze eerdere keuzes nu tegen. Vandaag en gisteren een ontluisterend bewijs van de wijze waarop we in de zorgsector gemakkelijk hebben gedacht over efficiencyverbeteringen, een zogenaamd ‘slim omgaan met middelen’.

De voorzitter van de IC-zorgartsen schetstte een perfect beeld van hoe we het uit de hand hebben laten lopen. Niet alleen de VVD-hoek – al liep die wel voorop – maar ook andere partijen en zeker ook wij als burgers, die deze ontwikkelingen in de jaren 2013-2018 van harte of stilzwijgend hebben gesteund.

We worden voor wat betreft de zorg nu met de neus op de feiten gedrukt. We vergeten nu het tekort en de efficiency consequenties in het onderwijs, bij de politie, de opvangcapaciteit voor inburgering van immigranten etc. Dat krijgen we later wel op onze boterham. Helemaal eens met de oproep om voorzichtig te zijn met te grote steunpakketten nu van overheidszijde. We hebben straks bij uitbraak-2 en uitbraak-3 (de vogelgriep kan zich ook muteren) nog wat nodig. Logisch om de velen die nu schade leiden op enkele essentiële punten te steunen, maar alles redden lukt niet. Laten we dat maar eerlijk onder ogen zien.

Overheid: verschiet ons kruit niet te snel!

De Amerikaanse regering heeft 2 duizend miljard dollar uitgetrokken om de economie te ondersteunen. Een deel daarvan gaat rechtstreeks via cheques naar de burgers. Logisch: er bestaat daar immers geen nationale werkloosheidsregeling.

Waar de rest van dat enorme bedrag nu naar toe zou moeten gaan is mij onduidelijk, ik ben bang naar de verkeerde dingen en groepen. Terwijl je al dat nieuwe geld alleen maar zou moeten uitgeven aan zaken die alle burgers ten goede komen. Tenslotte zullen de burgers dit geleende geld in de toekomst via belastingen en bezuinigingen terug moeten betalen!

Als de burgers geen geld uitgeven, behalve aan basisvoorzieningen als voedsel, hebben de meeste bedrijven weinig te verkopen en te produceren, en zullen zeker niet voor de toekomst te investeren. In Europa bijvoorbeeld leggen de autofabrikanten hun productie stil, er worden immers bijna geen auto’s verkocht. Volkswagen zal derhalve voorlopig ook geen nieuwe machines kopen.

Behalve voor basisproducten als voedsel, olie en dergelijke, ligt in Europa en Amerika ook de export en dus de import grotendeels stil. Dus opnieuw de vraag: op welke wijze zouden overheden op korte termijn de economie kunnen stimuleren weer terug te keren naar de pré-corona situatie?

Het belangrijkste lijkt me om als overheid ons kruit niet te vroeg te verschieten.  Ondersteun nu de bedrijfssectoren en de bedrijven die essentieel zijn voor de basisvoorzieningen in een land en bepaal welke dat zijn. Bepaal in Europees verband welke productievoorzieningen voor Europa op korte termijn peil gehouden moeten worden (geneesmiddelen, voedsel, energie e.d.).

Laat de vrije markt zich voor de rest zelf maar redden. Het in de nabije toekomst snel groeiend aantal werkloze burgers zal het centrale economische probleem van de overheden worden en daar zul je dus je oorlogskas voor moeten bewaren. Zonder burgers die überhaupt geld uit kunnen geven is er immers helemaal geen economie meer.

De economische modellen van de economen en planbureaus werken in deze situatie niet meer. Je kunt al die uitkomsten van het nieuwe CPB onderzoek, dat vandaag bekend werd, rustig met een korreltje zout nemen. Die lijken eerder op voorspellingen dat alles over een paar maanden gewoon weer op oude voet verder gaat. Maar dat is maar zeer de vraag.

Postscriptum. Groen Links vroeg in de Kamer om ondersteuning van de Kappersbranche. Typisch een beroep dat persoonsgebonden is met weinig benodigde bedrijfsmiddelen (scharen en föhnen) die je overal, aan huis en zelfs buiten kunt uitoefenen. De Kappersbranche ( behalve het personeel zelf) ondersteunen betekent slechts geld sluizen naar de eigenaren van de kappers panden. Wat is het nut daarvan?

The Walking Dead

Eigenlijk is die Netflix serie The Walking Dead best heel aardig als je eens wil reflecteren op een apocalyptisch bestaan. Je verbeelding laten gaan over het ergste van het ergste dat je kan overkomen bij het ineenstorten van de samenleving, daar is niks mis mee mits je daarbij niet je frontaalkwab verliest want die zit daar niet voor niets.

Ik ben er een groot voorstander van altijd het Beest in de Bek te kijken, wat je ook dreigt te overkomen in het leven. Het Beest in de Bek kijken omdat een dergelijk zelfonderzoek je kan helpen je reële maar vooral je irreële angsten te beheersen, relativeren en te overwinnen. Dreigt je reële angst werkelijkheid te worden dan kun je je op een verstandige manier gaan prepareren.

Blijkt je angst irreëel dan kun je jezelf geruststellen en weer gewoon verder gaan met leven. In beide gevallen als een struisvogel reageren, dat is niet alleen dom maar ook nog eens gevaarlijk voor jezelf en anderen. Dan krijg je beide kanten van de Bell-angstcurve te zien: ofwel bagatelliserende samenscholende park- en strandwandelaars ofwel hysterische apocalyptische partygangers.

Terug naar The Walking Dead: als je de daarin voorkomende zombies even symbolisch en hyperbolisch ziet als de personificatie van een ultiem virulent virus dat blind gedreven wordt om jouw vlees te vreten, een direct besmettelijk virus dat zo snel en omvangrijk de samenleving overwoekerd, dan kun je beginnen met je verbeelding los te laten over wat er met de ‘gezonden’ zou kunnen gebeuren. En daar is door de makers van The Walking Dead heel aardig over nagedacht.

Alle existentiële thema’s komen aan de orde: het verschuiven van fundamenteel ethische waarden, de dilemma’s van goede leiders, de terreur van slechte psychopathische leiders, hoe gevaarlijk kinderen kunnen zijn als je ze teveel vrijheid geeft, dat goeie groepsbeslissingen slecht kunnen uitvallen (en omgekeerd), hoe anders je over zwanger raken moet gaan nadenken, hoe nuttig het soms kan zijn om in termen van ingroup en outgroup (wij en zij) te denken, hoe waardevol het is om vooral improviserend en praktisch in het leven te staan, hoe gevaarlijk het is grote geheimen binnen een groep te bewaren, dat de dood vele gezichten heeft (de wrede, altruïstische, genadige, suïcidale, inspirerende, toevallige en noodzakelijke dood, etc.), hoe de zorg voor elkaar de basis van zingeving vormt (de wereld draait niet om jou maar om de ander), hoe gevaarlijk het is voor de gemeenschap als je jezelf niet gezond houdt, kortom allemaal thema’s die in ons dagelijkse routineleven aanwezig zijn maar meestal niet hard doorvoeld worden.

Nu de meesten van ons toch veel thuis zitten kan het geen kwaad om een beetje met elkaar over de ankerpunten van het leven te filosoferen, misschien wel om je leven wat te resetten. Het goeie uit het kwaaie trekken. En die bloederige scenes uit The Walking Dead moet je maar op de koop toenemen. Zoals veel enge dingen in het leven, nietwaar?

Welke bedrijven houden we in de crisis overeind?

Als de overheid mij vandaag 50.000 euro zou geven om aan bedrijven te lenen tijdens deze epidemische economische crisis, dan zou ik dat geld in ieder geval voor een deel steken in het op langere termijn op gang houden van de distributie van essentiële goederen als voedsel, medicijnen en energie. Anderzijds zijn er een groot aantal sectoren waar ik geen cent in zou steken, bijvoorbeeld in de toeristenindustrie.

Het is bijvoorbeeld niet te verwachten dat iemand de komende jaren nog een cruise gaat maken met 3000 passagiers op een schip. Dus leg die schepen maar aan de ketting, of beter nog: gebruik ze als noodhospitaal in Afrika en Zuid-Amerika.

Er zullen sowieso maar weinig mensen zijn die het komend jaar een vakantie in het buitenland zullen boeken, zeker niet per vliegtuig. Met de auto blijf je in ieder geval voor een deel eigen baas. Dus: reisbureaus, touroperators, hotels, vakantiehuisjes: ik zou er niet in investeren.

De hele toeristenindustrie is grotendeels een zgn. capaciteitsindustrie. Vliegtuigen en Hotelkamers. De vliegtuigen zullen voorlopig aan de grond in de mottenballen komen te staan. De hotelkamers blijven lange tijd leeg (of kunnen tijdelijk worden verhuurd voor huisvesting).

Het zou ook de overheid duidelijk moeten zijn dat je (zelfs op korte termijn) geen steun aan alle economische bedrijfssectoren moet gaan geven. Laat veel niet essentiële bedrijven zonder toekomst op middellange termijn maar gewoon sluiten. Betaal de werkloze burgers uit die sectoren maar rechtstreeks een werkloosheidsuitkering. Dat is meestal een stuk minder kostbaar dan pogen die bedrijven overeind te houden. Want dan komt die steun op allerlei andere onduidelijke plaatsen terecht.

Ja in bovenstaande voorbeeld verliezen de eigenaren / kapitaalbezitters / aandelenbezitters hun geld, maar de hotelgebouwen en vliegtuigen blijven wel staan voor toekomstig gebruik.

Corona crisis: hoe naar de toekomst te kijken?

Als je als burger nu naar de toekomst kijkt, zou je je niet bezig moeten houden met hoe de toekomst er uit zou moeten zien. We moeten ons als individuele burgers vooral bezig houden met de omstandigheden die je redelijkerwijs (wetenschappelijk/ deskundig gezien of praktisch gezien met je boerenverstand) zou kunnen verwachten.

Dus niet uitgaan van politieke ideologische opinies. Dus niet uitgaan van welke belangen dan ook (persoonlijk, financieel, status en macht). Dat doen wereldwijd al die politieke en economische machthebbers wel en dat zou voor de onze burgerlijke maatschappij op langere termijn wel eens echt rampzalig kunnen zijn 

Trump en Johnson denken de economie weer snel (binnen enkele weken) op te kunnen starten en trekken daar nu al bijna oneindige financiële budgetten voor uit. Maar of al die enorme op korte termijn geleende gelden enig effect zullen sorteren om de welvaart voor alle burgers, niet alleen de rijken, in de toekomst op peil te kunnen houden is maar zeer de vraag. Vergeet niet: economie is geen wetenschap maar een stelsel van politieke ideologie, regels, gebruiken, verwachtingen en vooral economische macht.

Het is te verwachten dat de Corona pandemie in de Westerse wereld nog minstens een jaar door zal woeden. Nog zeker een jaar zullen grotere en kleinere besmettingsgolven optreden. Dat heeft het verleden geleerd en dat zegt de epidemische theorie. Een vaccin wordt nog niet binnen een jaar voorzien. Dus uiteindelijk zal zeker 50% van de bevolking besmet worden. Het is nog onbekend of  binnen bevolkingsgroepen daarna een graad van immuniteit zal ontstaan, want we weten ook nog niet hoe snel het virus muteert.

We kunnen ook verwachten dat door het ontbreken van goede gezondheidsvoorzieningen en stabiele bestuurlijke structuren het virus in de derde wereld op enorme schaal huis zal gaan houden. In Afrika, het Midden- en Nabije Oosten, Zuid-Amerika en de voormalige Sovjet Unie is de epidemie voor ons nog niet echt zichtbaar. We weten niet hoe de situatie daar is door gebrek aan informatie. Er bestaat over de situatie in die gebieden veelal geen politiek onafhankelijke berichtgeving. Rusland onderdrukt zelfs actief zoveel mogelijk informatie over het virus. Maar ook informatie uit China wordt inmiddels compleet politiek gestuurd.

De epidemische en economische chaos die het komend jaar op zal treden, zal zeker ook tot een of andere vorm van politieke chaos leiden naarmate narcistische – en autocratische leiders hun macht (en de macht van hun land) in zowel nationale als internationale sferen pogen te stutten of uit te breiden.   

In de geschetste situatie zullen de commerciële- en logistieke handelsstromen zich zeker niet binnen een jaar kunnen herstellen. De vraag of zelfs of dat op voorzienbare termijn zal gebeuren. Daar zullen we dus ook voor onze eigen persoonlijke toekomst rekening mee moeten houden.

Corona economie 2 : economische steun aan bedrijven

Terwijl de medische sector de pandemie bestrijdt en de burgers binnen zitten, wordt de regering in Den Haag overspoeld met steunverzoeken van bedrijven en belangenbehartigende lobbyisten.

We moeten hopen dat de politici geleerd hebben van de financiële crisis in 2008 en de (tenminste voor de burgers..) 7 jaar durende economische recessie daarna. 

Het gaat nu niet meer om een economisch stootje of een economische dreun, we kunnen rustig spreken van een economische aardbeving. Het zou me niet verbazen als we tegen het einde van het jaar een werkloosheid kennen van 10-15%, wellicht nog wel meer. Het wereldwijde economische systeem is totaal ontregeld en een meerderheid van de bedrijven heeft een overmaat aan (goedkoop verstrekte) leningen. Er zijn nauwelijks nog bedrijven die niet kunnen omvallen, dat geldt ook voor de banken.

We zullen volgens de plannen van Wopke Hoekstra als burgers zeker 50.000 euro per huishouden lenen om de economie te ondersteunen (50 mrd). Dit keer zouden we verstandig moeten zijn en zorgen dat dit geld op de juiste plaatsen terecht komt.

Wat we dus niet moeten doen: Geld indirect naar kapitaalverschaffers laten stromen ter compensatie van economische schade. Dat wil zeggen: niet naar aandeelhouders en andere financiers. Natuurlijk zullen we wel weer de banken overeind moeten houden,  zoals we in 2008 geleerd hebben zijn die essentieel voor het maatschappelijk functioneren.

Derhalve zou het juist zijn bedrijven alleen te steunen:

  • via achtergestelde leningen,
  • op voorwaarde dat deze bedrijven op geen enkele directe of indirecte wijze winst uitkeren (of eigen aandelen opkopen), bonussen betalen, kapitaal naar het buitenland sluizen e.d. , voordat de leningen afbetaald zijn.

Let maar op: dergelijke regels zouden furore veroorzaken!

Bedrijven zijn in abstracte zin feitelijk een organisatorisch samenspel van mensen, bedrijfsmiddelen en financieel kapitaal. In een zware economische depressie kan geïnvesteerd financieel kapitaal zich niet uit bedrijven bevrijden, de bedrijfsmiddelen kunnen elders gebruikt worden, dus moet je je als overheid concentreren op de economische ondersteuning van de werknemers (burgers). Dat heeft de  crises in de jaren dertig van de vorige eeuw ons ook geleerd.

Laten we niet doen alsof de vanzelfsprekende economische wetten van het liberale kapitalisme nog geldig zijn. Wij als democratische samenleving van burgers dienen te bepalen hoe wij onze maatschappij de komende jaren economisch  door kunnen laten functioneren en hoe we het door Hoekstra namens ons te lenen geld daarvoor besteden.

Bericht uit Portugal – 21 Maart

Net toen we het blog weer opstarten brak de pleuris rond Corona uit. Ik schrijf nu vanuit Zuid Portugal, de Algarve, waar we nu in quarantaine zitten.

Het volgende bericht is in het Engels, omdat ook veel buitenlandse vrienden gevraagd hebben hoe de situatie hier is.

The number of Corona cases here, compared to other European countries, is still relatively small. Only 12 deaths up till now. Each case is still followed up in search of contacts! A method most European countries already gave up. A majority of the cases are in the North, in the three larger cities. Here in the South, in the Algarve, there are about 30 cases in 5 isolated pockets. Up till yesterday there was according to the Health service no community transference yet in the Algarve, cases outside of known ‘contact chains’ as they call it here.

Portugal acted very speedy and adequately on the Corona crises. Schools and public facilities closed already 10 days ago. Everyone was asked to stay home. (70+ now by law required to stay home). Restaurants  and cafés can only provide take away food. There are only land borders with Spain and they were closed quickly  (it´s very bad there). No more flights from outside Europe, except the government flights trying to bring Portuguese home. Flights from Europe drying up, no more flights next week. Essential workers are on 7 day per week duty. Medical, police, energy, telecom, cleaners, garbage etc. Now we can see who are essential to society, mostly the badly paid….

A state of emergency was called this week, so the government can per decree give directions for production and supplies. All workers are guaranteed 66% of their salaries. The population is incredible disciplined and follows the guidelines. Must be an effect of 50 years of dictatorship (1925 – 1975). The streets and the roads are totally empty. No ‘end of the world parties’ here.

The supermarkets here are still fully stocked. Only one person per household can go shopping. Only 1 person inside allowed for each 25m2 space. So there are  2 meter distance lines (though small). This is a poor country. People can not really afford to hoard. Even the Olhão indoor fish market is still open, but acts like supermarkets with guards admitting people. People here eat mostly fish.

The leadership of the country is very visible. Marcello Rebelo de Sousa, the President, is undisputed the elderly father of the country. In the past he already proved most trustworthy and that pays off now. Quiet, friendly but clear speaking and intervening in government discussions every day.

Prime Minister António Costa is clearly, visibly and directly leading the daily government. He’s on television every night. His first announcement of the partial lockdown 10 days ago was impressive:

Between hysteria and ambivalence is the middle ground. Let us all be responsible. We live in society and we have a duty to be responsible to ourselves and to others. The negligence with which we are facing this can cost lives. It is better to be called exaggerated in care than negligent.

We all have parents, children, family and friends in risk groups. Let’s be careful. The disease can be fatal but so is the lack of medical care and if this takes on proportions like in Italy, there will be neither enough medicines nor enough medical facilities to provide the necessary assistance. Protect yourself and protect others. The aim is to get out of this with the least possible impact.

Let us be exemplary in complying with the measures decided by the local authorities and the Portuguese Government. Make “true” social isolation, avoid EVEN parks, shopping centres, beaches and other public places. Go only to places that are REALLY necessary. Decide between family which family member should do this (decreasing the number of people on the streets…).

As the army in Spain and Italy transports the bodies (no family funerals!) to the graveyards, this pandemic is certainly no joke. Here, so near the sea, I am reminded of the 1950’s book: ‘On the beach’ by Nevil Shute.