Die is gek (3)

De Waarheid komt in drie smaken: de pseudo waarheid, de redelijke waarheid, en de echte waarheid. Zeg maar: Trump, Einstein en Karel van Wolferen. Zeg maar: de leugen en de domheid, de correlatie en de causaliteit, en de openbaring en de zelfverheffing. 

Die drie waarheden hebben elk hun eigen spreekbuis: de sociale media, de wetenschappelijke tijdschriften, en het tijdschrift ‘Gezond Verstand’. De introductie van het tijdschrift ‘Gezond Verstand’ is te zien op YouTube waarin de aarslikkende interviewer Ramon Bril (‘zoiets moois, historisch, waanzinnig, abonneer je!’) de houtje-touwtje blèbberende journalist Karel van Wolveren alle ruimte geeft voor zijn, met narcistische bescheidenheid gepresenteerde, theorieën over hoe de (corona) wereld echt in elkaar steekt. 

Je mag dan wel (emeritus) hoogleraar Vergelijkende Politieke en Economische Instituties zijn (sinds 2006, daarvoor journalist), dat betekent nog niet dat je een alom gezaghebbend figuur bent buiten je eigen specialistische discipline of een alom hooggewaardeerde researchjournalist. En dat gezag is nu juist waar van Wolferen zich wel op laat voorstaan. In veel van zijn interviews en presentaties (zie YouTube) verklaart hij zich openlijk boven alle Nederlandse mainstream kranten, de politieke elite, de (virus)wetenschappers, etc., met als vast uitgangspunt dat alle overheden over alles zullen liegen als ze de kans krijgen. 

Niet voor niets is hij de laatste jaren afgeserveerd in de academische en de mainstream journalistieke wereld en inmiddels als een hardgekookte complotdenker wordt gezien die zich alleen nog kan handhaven in de echokamers van andere ‘kritische denkers op alternatieve media’, zoals ze zichzelf graag noemen (mn. Cafe Weltschmerz op YouTube)).

Het fenomeen complottheorie, complotdenkers en complotdenken is behoorlijk complex omdat het zeer veel aspecten omvat, zoals: 

  • het type theorie (tientallen veelsoortige theorieën, van bizarre tot haast geloofwaardige);
  • het type persoonlijkheid (samenhang met narcistische en psychopathische trekken, structureel oppositioneel gedrag); 
  • het type denken (van een duidelijke psychiatrische geïsoleerde waan en paranoïdie, tot onopvallende confirmation  bias, cognitieve dissonantie, magisch- en cultdenken); 
  • de persoonlijke geschiedenis (kwetsbaarheid als gevolg van psychotrauma’s door gezagsfiguren en autoriteitsinstanties, bindingsangsten, affectieve verwaarlozing, weinig opleiding); 
  • de persoonlijke levensomstandigheden (isolement door cognitieve en sociale beperkingen, soms leeftijdsafhankelijk);
  • reguliere groepsondersteuning van gelijkgestemden (door honderden samenzweringsplatformen op internet);
  • extreme groepsdruk (door deelname aan radicale, sektarische of terroristische bewegingen);
  • actuele maatschappelijke omstandigheden (oorlogsdreiging, pandemie, chemische en farmacologische  vervuilingsincidenten);
  • het ‘Netflix-effect’ (door films en boeken met CIA/pandemie/Roswell/Bigtech /Bigfarma etc. samenzweringen). 

Afgezien van deze inhoudelijke aspecten is wellicht de belangrijkste vraag: hoe schadelijk zijn complotdenkers eigenlijk? 

De Platte Aarde-denkers lijken niet een maatschappelijk probleem te vormen. De Apollo-maanlandingsontkenners ook niet. Maar de Newage Antivaxxers, 5G stralings-activisten, Pedosatanische complotgekkies en Coronawappies vormen wel een maatschappelijk gevaar omdat ze levensbedreigend zijn voor derden. Veel doden zijn al gevallen als gevolg van publicaties door complotdenkers.

Heeft de samenleving behoefte aan een complottijdschrift als ‘Gezond Verstand’ (1miljoen eerste oplage)? Ja, zoals er ook behoefte is aan cocaïne, partydrugs, veel vlees en vis, fastfood, vliegvakanties, tropische hardhoutvloeren, auto’s, met uiteindelijk dodelijke gevolgen door georganiseerde criminaliteit, global warming en welvaartziektes.

En nee, we hebben geen behoefte aan een polarisering van het coronabeleid, aan het vollopen van ziekenhuizen en aan straatrellen omdat complotdenkers de bevolking wijs maken dat alle regeringen in de wereld je met duistere bedoelingen beliegen met hun maatregelen. Het is nu zaak loyaliteit te tonen met ernstig zieken, covid en niet- covid patiënten en hun families. Loyaliteit met overbelastte gezondheidzorgers, en al diegenen die achter de linies hun best doen om de bevolking coronavrij te maken. En ja, ook ten behoeve van ondernemers, de dienstverlening-, cultuur- en evenementensector. Nu solidair zijn en dan zien we later wel in hoeverre overheden fout zaten.

Nee, geen enkele behoefte aan opfokkende krantjes en schadelijke onlinetypes als Karel van Wolveren die bij deze ego-positief bevonden is. En vast ook wel geheel overtuigd en vrijwillig wil tekenen voor een plek in het zwartste scenario.

Cheapfake en Deepfake

U weet ongetwijfeld dat er sinds een tiental jaren een informatieoorlog van ongekende, exponentiële omvang gaande is. Mis- en desinformatie worden geproduceerd door bekende en anonieme individuen, samenzweringsgroepen, overheden (mn. Russische en Chinese trollfarms), en gedumpt in de mainstream- en social media. Het fenomeen explodeert als een confettifabriek over ons heen. De meest simpele fakeberichten komen in de vorm van snel en goedkoop verspreide teksten, in platforms, blogs en podcasts. En de nogal simpele low-tech gemanipuleerde videoberichten kent u al via de Nancy Pelosi en Obama clips, de zgn. cheapfakes. 

Maar sinds kort maken zeer geavanceerde AI en andere digitechnologie het mogelijk dat uw perfect nagebootste gezicht en stem (face- and voiceswap technology) bijvoorbeeld in een pornofilm terecht kunnen komen, wat gemakkelijk het carrière-einde van elke publieke figuur kan betekenen. Deze geavanceerde zgn. deepfake technologie is in staat volkomen synthetische audio en videoberichtgeving te maken: deepfake interviews met gezagsdragers, deepfake privégesprekken, deepfake verslagen van gebeurtenissen, wetenschappelijke onderzoek, militaire installaties, etc. Hollywood besteedde tot voor kort miljoenen aan special-effects en perfecte ‘realistische animaties’ in zijn producties, maar tegenwoordig kan een beetje slimme middelbare scholier met gratis AI-software hetzelfde effect bereiken. Daarbij komt dat politieke en militaire deepfake cyberwarfare vele malen goedkoper is dan een conventionele oorlog die bovendien het existentiële risico heeft van een nucleaire escalatie zonder overwinnaars. Het effectief destabiliseren van een ‘vijandige mogendheid’ levert een aanzienlijk asymmetrisch politiek, economisch en cultureel machtsvoordeel op.

Het exploiteren van de politieke en culturele polarisering in een land door een ‘vijandige staat’, dmv. het massaal voeden van de sociale media van beide kampen met ophitsende steunbetuigingen en desinformatie, kan gemakkelijk een staat destabiliseren. In de VS zijn nogal wat groepen die men met valse accounts en deepfake technologie kan infiltreren en tegen elkaar opzetten, zonder dat ze er zelf weet van hebben: BLM, Antifa, Neomarxistische activistengroepen, LGBTQ’ers, Woke bewegingen, Proud Boys, Alt-America, QAnon, Wetenschappers, Afro-Amerikanen, Islamieten, ga zo maar door. Vooral democratische landen die de vrijheid van meningsuiting en informatievergaring hoog in het vaandel hebben zijn gevoelig voor ondermijning door zowel binnen- als buitenlandse deepfake acties die olie op het polariserende vuur gooien. En niet-democratische regimes verstevigen juist hun greep op de bevolking met deepfake informatie. 

Het opsporen van deepfake synthetische media is dus een zaak van het hoogste belang om een infocalyps en maatschappelijke chaos te voorkomen. Want zonder betrouwbare informatie verdwijnt het onderscheid tussen realiteit en fictie voor de burger en daarmee het vertrouwen in de democratische instituties. Bedenk daarbij wel dat als alles gefaked kan worden, alles ook ontkend kan worden, ook niet-gefaked materiaal! (Trump noemt de ‘pussy-video’ in tweede instantie een deepfake). En het probleem steekt op een individueel niveau nog dieper: het vertrouwen in de taal zelf en in de betekenisgeving ervan vervluchtigd. Het is de taal tenslotte die het belangrijkste bindmiddel is waarmee wij met elkaar en uiteindelijk met onszelf communiceren.

Deepfake technologie en deepfake detectie is een wereldwijd nijpend probleem dat met grote snelheid op ons af dendert. De Westerse wereld blijkt tot nu toe maar niet in staat tot internetregulering ten behoeve van feitelijkheid, privacy, veiligheid en vrijheid van zijn burgers. Zowel Facebook, Google, Twitter, Instagram, YouTube, Microsoft etc. en overheden werken bepaald niet voortvarend mee. En dat terwijl iedereen kan zien dat het met de online-radicalisering als gevolg van eenvoudige fake en cheapfakeberichten al epidemisch uit de hand is gelopen. 

Lubach zette de afgelopen week nog eens op een rij hoe mediatrucs u zo lang mogelijk aan uw beeldscherm gekluisterd houden en hoe uw dopamine verslaving aan de social media in uw brein wordt ingespoten. 

De fraaie en verontrustende Netflix documentaire ‘The Social Dilemma’ geeft u een inside story hoe uw kijkgedrag, breinverslaving en kijk op de wereld tot stand gebracht wordt (mooie uitspraak van Tristan Harris, ex  Google medewerker: ‘The polarisation of our society is actually part of the (Bigtech) businessmodel’.

Het meest indrukwekkende overzichtsboek over deze materie is mi. dat van social media analist Nina Schick: Deepfakes and de Infocalyps (zie ook YouTube). Aanrader eerste klas, om u te wapenen tegen technoslavernij en een dystopisch wereldbeeld.

PS: Dit is geen robotgeproduceerde tekst (of toch wel?, nou ja….)

Pinokkia Halsema

Het was allemaal nog veel erger met die Halsema dan ik vermoedde in de vorige column. Mijn ad-hoc gesouffleerde toespraakje aan de burgermoeder om destijds het Damdemonstrerende publiek een hart onder de riem te steken maar tegelijkertijd te verordenen rustig naar huis te gaan zou ze niet eens hebben kunnen uitspreken al had ze gewild, want nu blijkt dat ze zich niet verzekerd had van de steun in de Driehoek met Justitie en Politie. 

Wel je onbeschermde neus binnen 1,5m laten zien om persoonlijke sympathie op te roepen maar daarna voluit de burger, de Driehoek en de voltallige gemeenteraad voorliegen. Het is één ding om de burger voor te liegen, dat gebeurt maar al te vaak bij bestuurders, maar als je je directe medebestuurders in de Driehoek en de gemeenteraad ook nog eens voorliegt is dat een bestuurlijke doodzonde. Exit Halsema, onmiddellijk, zou je zeggen.

Het lijkt ook een patroon bij Halsema (altijd dat inadequate glimlachje): het ligt ‘m nooit aan Halsema, ze heeft altijd een excuus. Ook al maakt ze wel eens inschattings- of beslisfouten, dan nog is daar wel een reden voor die buiten haar ligt. Geen volle verantwoordelijk nemen, geen ballen. 

Overigens zijn de officier van justitie en de korpschef (en de GGD-directeur??) evenzeer nat toen ze de volgende dag niet direct reageerden op Halsema’s leugen dat ze in overeenstemming met de Driehoek had gehandeld om de demonstranten geen halt toe te roepen. 

Enfin, de Amsterdamse gemeenteraad moet nog reageren op dit incident maar de uitslag daarvan kun je bij deze progressieve stam wel raden: veel valse verontwaardiging maar ontslag? Ho maar. En evenzeer zullen de twee Driehoek bestuurders hun samenwerking met Pinokkia niet opzeggen of de eer aan zichzelf houden. En de Mokumse burgers? Die zeggen vast: ‘Tsja,zo zijn bestuurders, niet goed, maar ja, de karavaan trekt verder…….’

Geen ballen – 5 juni 2020

Kijk, als Femke Halsema naar het sprekerspodium was gegaan en zoiets had gezegd: jongens, het is goed dat jullie vredig protesteren tegen racistisch politiegeweld, tegen racisme überhaupt, ik sta met jullie er volledig achter, daar moeten we iets mee, elke dag weer. Maar wat nu niet goed gaat is dat er onverwacht zoveel mensen hier zijn, dat we die 1.5 meter niet voor elkaar krijgen, en dat we onszelf en anderen mogelijk ziek zitten te maken. Dat moeten we niet hebben. Ik ben jullie burgemeester en moet daar iets van zeggen. En ik zeg dit: chapeau dat jullie hier geweest zijn, je punt is overduidelijk gemaakt. Ik wil dat jullie nu op een rustige manier naar huis gaan. Volg alsjeblieft de aanwijzingen van de politie hoe dat het beste kan, die helpen jullie daarbij. En tegen de mogelijke relschoppers zeg ik: pas op, ook daar is de politie voor, daar hebben we zero tolerance voor. Nogmaals: chapeau, hou het goed en gezond weer thuis. Dank je.

Maar zoiets zei ze niet. Geen ballen. Burgervaders en burgermoeders (net als gewone vaders en moeders) moeten tolerant zijn maar niet te beroerd om te begrenzen. En es even niet geliefd willen zijn bij de witte en gekleurde stedelingen. Ook niet bij de districtchef politie en de officier van justitie binnen de Driehoek. En accepteren dat een politieagent niet altijd het onderscheid kan zien tussen een goeie protester en een kwaaie relschopper. Kwestie van ballen.

Hitsige jonkies versus het dorre hout

Op de leeftijd dat een jongvolwassene het beschermende nest verlaat moet ie een ‘alternatieve familie’ zien te vinden. Hij/zij moet een tribale groep zoeken en daarin een plek zien te veroveren, geaccepteerd zien te worden, als het kan een zekere status in de groepshiërarchie zien op te bouwen, zo mogelijk een partner zien te vinden. Dat schrijft de evolutie dwingend voor, niks aan te doen.

Het is een vitaal levensexperiment om je individualiteit te vestigen, door te experimenteren met seks, sociale vaardigheid, waarden en normen. Die jongvolwassenen staan onder een grote, onontkoombare biologische en subculturele druk. Wil je het redden dan zul je loyaler aan je ingroup maatjes moeten zijn dan aan je outgroup oma en opa. En als de brutale alphastudentenmannetjes en -vrouwtjes, die je de toegang tot je ingroup wel of niet verschaffen, zeggen dat er gefeest, gedronken, geslikt, geflirt, gedate, gedit en gedat moet worden, nou, dan moet je van goede huize komen om aan groupthink te ontsnappen. Over cancelculture gesproken. 

Dus dan wordt het samen: fuck de handhavers, de strenge restauranthouders, de virologen, en alle soorten deskundologen, Rutte’s, Gommer’s. Om een dergelijke houding vol te houden moet je flink leren liegen, draaikonten, sjoemelen en de data verdraaien om niet uitgekotst te worden bij je ingroup. Want de wat intelligentere jongere weet best dat het er niet omgaat dat zij niet zo gauw ziek worden. Maar wel dat de ziekenhuizen weer gaan volstromen, dat de niet-Covid patienten weer op hun operatie moeten wachten, dat er weer meer verpleeghuispatiënten omvallen, dat de schaarse verpleegkundigen en zorgmedewerkers weer tegen een burn-out aanlopen.

En de jongeren die aan de linker kant van de intelligentiecurve zitten, die zich overgeleverd hebben aan hun onderbuik, aan facebook/twitter, etc., aan samenzweringzwetsers en publieksgeile BN’ers, daar kun je niks mee, behalve flink beboeten en flink belachelijk maken.

Waar je ook niks mee kunt is mensen die alsmaar blijven wijzen op verantwoordelijkheid en gezond verstand van jongeren want dat veronderstelt dat ze dat allemaal wel hebben. Hoe naïef kun je zijn?

En dan dat vergoelijken, die gesuikerde empathie voor mensen die de coronaregels keer op keer overtreden: “ Ja, ik begrijp het best, het is moeilijk, mensen zijn wel eens een beetje vergeetachtig, of slordig, ze zijn het zich niet altijd bewust, soms wel es wat eigenwijs misschien, of ze snappen de regels niet helemaal”,etc. Hou toch op, sta niet te liegen, zeg de waarheid, hou op met dat taboe op gerechtvaardigde publieke verontwaardiging, op ronduit kwaad zijn. En dan heb ik het over de overheid, de handhavers, de columnisten, de onderwijzers, en anderen, maar niet over de groep zwakbegaafden die hun darmen legen op facebook, twitter, instagram.

Zelfbegrenzing en begrensd worden past niet in de ideale wereld van de jongeren en niet in de reële wereld van de ondernemers en daarmee wordt het loyaliteitsprincipe langzaam maar onafwendbaar over de rand geduwd. 

Zo’n drie miljoen kwetsbare volwassenen (met virusgevoelige aandoeningen) en ouderen (70 plussers; CBS/RIVM data) doen er verstandig aan zich terug te trekken, niet meer te rekenen op loyaliteit en het gezonde verstand van anderen, en het beste ervan te maken, gezamenlijk, aan de andere kant van de opgelegde generatiekloof. Ja, ik ben pessimistisch maar niet somber of teleurgesteld. Want in tijden van grote crisis (oorlog, natuurrampen, pandemieen, revoluties) wordt de scheiding van egoïsme en altruïsme, van waarheid en leugen, eerlijkheid en bedrog, rijk en arm, drift en beschaving altijd het scherpst zichtbaar. Nooit anders geweest. Dat is de onveranderbare constante van onze menselijke natuur, van onze evolutionaire geschiedenis. Amor fati.

PS: Houd moed oudjes, de beste manier om met je pessimisme om te gaan is er net zo lang in te knijpen tot er optimisme uitkomt! Ha!

Bestrijd kwaadaardige domheid

De Verenigde Staten hebben met twee onbeheersbare dodelijke virussen te maken: Covid-19 en Extremisme 2.0. Zowel de links als de rechtse politieke intellectuelen zijn het over een ding wel eens: flatten the curve of Wokies and Trumpies!!

Slim is niet het tegenovergestelde van dom. Denken, of beter gezegd, nadenken is het tegenovergestelde van dom. Nadenken betekent op een tegendraadse manier iets willen leren. Oftewel: tegendraads iets gaan lezen, het eigen denken tegendraads gaan behandelen door het met alle mogelijke ideeën, alternatieven en perspectieven te bestoken. Nadenken is het groene denken laten rijpen. Dat soort zelfkritisch nadenken vergt het beteugelen van het instinct-, impuls- en gezagsdenken. Dat soort gedisciplineerd vrijdenken vraagt om een hoge frustratietolerantie voor het niet weten. Domheid is vooral luiheid.

Ons brein, mn. het gedeelte dat het kritische (na)denken vertegenwoordigt, de frontaalcortex, is pas volledig uitgegroeid zo tussen ons 20ste en 24ste jaar. Om die reden kan men de mening van jongvolwassenen soms maar beter met een korrel zout nemen en hen niet vol stoppen met kennis, feiten en louter vakvaardigheden. Leer hen het ‘tegendenken’. Om die reden is polariseren op de vrije markt van ideeën niet slecht, mits men niet op de man speelt (wat tegenwoordig erg modieus is) maar op het proces van argumenteren en tegenargumenteren.

Maar wat moeten we met die extreem linkse wokemob die wetenschap, logica, redeneren en zelfs de hele Verlichting waaruit het kritisch nadenken voortkomt afwijzen als een tirannieke uitvinding van de westerse witte onderdrukker? Wat als woord en weerwoord niet meer helpt om vooruit te komen?

Bestrijdt ze met hun eigen wapens: verwijder ze uit de markt van vrije ideeën! Een 180º cancel culture voor doofstomme politieke woke-denkers! U bent aan zet hoofdredacteuren, bestuurders, wetenschappers, politici en vaders en moeders. 

Gezond en pathologisch activisme

Macht is controle hebben over het gedrag van anderen. Absolute macht is controle hebben over het gedrag plus de gedachten en ideeën van anderen. Als het je alleen om de macht gaat heb je maar weinig mogelijkheden. Maar die mogelijkheden kun je wel eindeloos variëren.

Een snelle en effectieve manier om het gedrag van anderen te controleren is direct fysiek geweld te gebruiken. Een minder snelle maar evenzeer effectieve manier is met fysiek geweld dreigen oftewel intimideren. Fysiek geweld gebruiken kan maar op drie manieren: van de sterkere persoon tot de zwakkere persoon (een straatovervaller) Of van een groep tot een persoon, waarbij de eerste natuurlijk vele malen sterker is dan de laatste (een straatbende). Of van de sterkere groep tot de zwakkere groep (een oorlog). Hetzelfde geldt natuurlijk ook voor dreigen: groepsintimidatie is sterker dan persoonlijke intimidatie. Een uitzondering is natuurlijk terroristisch geweld van een ‘lone wolf’ tegen een bepaalde groep.

Macht uitoefenen op iemands gedachten en ideeën is lastiger, daarvoor moet je het geloofssysteem van de ander afbreken en vervangen door een ander geloofssysteem. Een geloofssysteem omvat de ideeën die het gedrag van iemand sturen: een religie of andere sociale overtuigingen gebaseerd op ‘kennis’. En beide doen een claim op wat waar is, op waarheid. Bij religie is God de alomvattende waarheid. Bij kennis is wetenschap de beperkte en voorlopige waarheid; buiten de beperkte kennis zijn er nog de niet rationele kennis, de metafysica of het mysterie.

Voor de Verlichting was God de waarheid. Sinds de Verlichting werd de waarheid vastgesteld door rationeel onderzoek(vnl. in Frankrijk) of empirisch onderzoek (vnl. in Engeland) en sinds de filosoof Kant door allebei. Als reactie op de Verlichting kwam de rebelse Romantiek, met zijn persoonlijk subjectivisme van de emotie en de ervaring. En daarna tenslotte het huidige Postmodernisme dat elke claim op waarheid als onmogelijk acht.

Dat Postmodernisme, vooral sinds de jaren 60 van de vorige eeuw, was goed nieuws voor machtszoekers want nu was noch het subjectieve noch het objectieve geloofssysteem van de ander immers meer van belang. Je kan het overslaan, het hoefde niet meer in een twistdebat aan de orde te komen, tenminste wat de Postmodernisten betreft. Voor hen gold niet meer de inhoud van ideeën maar alleen de betrekking tot de ander, de machtsverhouding (Foucault). Althans dat was en is nog steeds hun dominante idee. Voor hen is nu alleen nog van belang de instituten van de macht die de Verlichting had meegebracht af te breken. Afbraak of ondermijning van de Kennisinstituten (universiteiten en andere onderzoekscentra) en de Rechtsinstituten (het wetgevende parlement, de wet handhavende politie in de praktische zin en de wet controlerende rechtbank). En, voor zover er nog een vierde macht naast de trias politica te bespelen is: de commerciële Media.

In de bovenstaande zin zijn de pure machtszoekers gemakkelijk te identificeren. Ze hebben een hekel aan kennisdragers, experts, onderzoekers en gaan het debat met hen uit de weg. Vooral complotdenkers onder hen laten zich dus ook niet toetsen, niet overtuigen van een eventueel tegendeel. Verder hebben ze een hekel aan de parlementaire democratie waarin immers een doorlopende ideeënstrijd plaatsvindt. En al helemaal aan een representatieve democratie want ze nemen er immers zelf niet of nauwelijks aan deel. Een hekel ook aan de politie, want wetshandhavers zijn de veruitwendiging van de parlementaire/representatieve democratie. En een hekel aan de rechters en het OM omdat zij niet onafhankelijk zouden zijn; je kan ze niet verwijderen en vervangen, alleen maar wel wraken en intimideren.

De tactieken van pure machtszoekers zijn ook gemakkelijk te identificeren: je kunt de ander onder druk zetten met:

  • fysiek geweld (straatterreur, terreuraanslagen, gijzeling);
  • intimidatie (journalisten/politici/bestuurders bedreigen, anonieme bedreigingen via sociale media, onaangekondigde blokkadeacties);
  • schuldinductie (beschuldigingen van racisme, seksisme, etnische discriminatie, kolonialisme, zonder aanziens des persoons);
  • slachtofferisme (vals medelijden opwekken, ‘safe places’ afdwingen, vergelijkingen met de holocaust maken);
  • polariseren (vnl. buiten de mainstream media, in de sociale media, valse slogans, trollen en desinformatie verspreiden);
  • geen aanspreekbare leiders benoemen (dat zou een kwalijke interne machtsstructuur veronderstellen en voorkomt publieke verantwoording afleggen);
  • nadelig expertonderzoek in twijfel trekken en verdacht maken (onderzoek als subjectief en partijdig labelen);
  • interne groepsdwang (de afwijkende eigen groepsleden vernederen);
  • afvalligen uit eigen groepsrijen verwijderen en demoniseren (publiekelijk ad-hominem ‘vernietigen’, als (ras)verrader aanduiden);
  • institutionele ‘afrekencultuur’ creëren (onwelvalligen ontslaan, degraderen, niet als spreker uitnodigen, boycotten).

Bij ‘gezond activisme’ ontbreken deze tactieken. Bij ‘pathologisch activisme’ van intolerante machtszoekers, zijn bovenstaande tactieken een steeds weerkerend sektarisch patroon. Al eeuwen.

Bij ‘pathologisch activisme‘ komt de waarheid uit de loop van een geweer’ (à la Mao); waarheid zoeken is niet meer de bron van rechtvaardigheid.

Bij ‘gezond activisme’ komt waarheid voort uit het zoeken naar een betere waarheid. Een betere waarheid waaruit een beter niveau van sociale rechtvaardigheid voortkomt.

Gelukkig komt er schoorvoetend een tegenbeweging op gang die het ‘pathologisch activisme’ probeert af te stoppen. In de VS publiceerden een aantal vooraanstaande intellectuelen en kunstenaars: ’A Letter on Justice and Open Debate’, Harpers Magazine, 070720. In Nederland: ‘Open brief ter verdediging van het vrije debat’, Mijn Nieuws, 0720.

Ayaan Hirsi Ali zei het onlangs nog: Do not tolerate the intolerant! Volgens de Engelse filosoof Carl Popper was intolerantie tegenover niet-democratische machtszoekers zelfs een absolute voorwaarde om een democratie in stand te kunnen houden.

Die aardige multimiljonairs

De Volkskrant (130720): Superrijken willen meer belasting betalen voor de gevolgen van de coronacrisis.

Die multimiljonairs en miljardairs voelen de bui al hangen: ‘beter dat we zelf vragen wat meer belasting te mogen betalen dan al die sociale onrust en straks die gelijkheidsrevolutie over ons heen  te krijgen. We sturen gewoon een briefje naar de krant, nog even voor de G7 bij elkaar komt, dan zijn we misschien van het gedonder af’.

Bij het lezen van dat Volksrant berichtje moest ik even denken aan de Duitse filosoof Hegel (1770-1831) die in een passage van zijn ‘Phänomenologie des Geistes’ de symbiotische verhouding meester-slaaf analyseerde aan de hand van de zgn. dialectische methode. Met dit voorbeeld wilde hij laten hij zien dat de vooruitgang in de menselijke geschiedenis verloopt in een voortdurend proces van eerst ideeën, dan tegenideeën en tenslotte nieuwe ideeën: these, antithese en synthese.

In de these en antithese toont zich de symbiose van de kapitalist-meester die evenzeer afhankelijk is van de arbeider-slaaf, als de slaaf van zijn meester. De meester heeft zo goedkoop mogelijke arbeiders nodig. Of nog goedkoper: machines die de slaaf kunnen vervangen, en zo nodig goedkope arbeiders laten migreren of de productiemiddelen verplaatsen naar lage lonen landen. Alleen op die manier kan zo veel mogelijk winst worden gemaakt, kunnen investeerders worden aangetrokken, kan de markt uitgebreid worden en de bedrijfsgroei versneld. Om die machtspositie (these) te behouden had de meester aanvankelijk een knuppel nodig, belangrijke politici in zijn achterzak, en een religieus-, wettelijk- en filosofisch-geloofssystem om de slaaf aan het werk te houden. 

Daartegenover staat de macht van de slaaf (antithese) die aanvankelijk niets kon doen tegen het dagelijkse geweld, maar eenmaal bevrijd kwam de feodale of kapitalistische meester in het nauw. Daarna ontworstelde de arbeider zich in de laatste eeuw steeds verder. Hij kon saboteren en revolteren, en omdat ie in de meerderheid was kon hij zijn bevochten stemrecht gebruiken om zich politiek te verenigen, om vakbonden op te richten, stakingsrecht te krijgen, kortom een meer democratisch staatsbestel afdwingen. Soms was er revolutie voor nodig (de Franse, Russische, Chinese revolutie) om de tegenmacht kracht bij te zetten. Regelmatig schoot ook de slavenmacht door: het schrikbewind onder Robespiere, Stalin en Mao. En soms kwamen er  andersoortige meesters met hun hypernationalisme/fascisme: Hitler, Mussolini, Franco.

In de strijd tussen de these van het kapitalisme versus de antithese van het socialisme lijkt de eerste het te hebben gewonnen, maar er is nog steeds geen werkelijke synthese bereikt. In tegendeel, de strijd laait weer op: tussen the have’s and the have-not’s, tussen blank en gekleurd, tussen etnische groeperingen, tussen de beide seksen, tussen de hetero’s en de rainbow people. Die ‘Hegeliaanse strijd’ speelt zich tegelijkertijd op economisch, cultureel, intellectueel en moreel terrein af.

De Hegeliaanse strijdmiddelen zijn aan beide zijden divers: een polariserende pers, de sociale media, kleine extremistische en activistische groepen. De oorspronkelijke links positieve identiteitspolitiek is inmiddels volledig doorgeschoten naar een geperverteerd slachtofferisme dat de tegenpartij met schuldgevoel probeert te chanteren en monddood te maken. Aan de rechterkant staan de traditioneel conservatieve blanke nationalisten, zwaar bewapend (in de VS), hun vermeende erfgoed al rellend te verdedigen.

Ook overheden doen wereldwijd mee aan de antithese door middel van zgn. ‘affirmative action’:(wettelijke)regelgeving ter bestrijding van discriminatie op sekse, geloof en etnische oorsprong. Maar elk land doet dat weer op zijn eigen vaak schijnheilige en zichzelf bevoordelende manier. In India wordt het kastensysteem niet afgeschaft, in Arabische landen zijn nauwelijks vrouwenrechten, in China worden de Islamitische Oeigoeren met nazipraktijken ‘heropgevoed’ en staat de burger elektronisch onder 24/7 surveillance, etc.

Men kan rustig zeggen dat de Westerse wereld ver voorop loopt met zijn ‘affirmatieve acties’ maar er is beslist nog niet een synthese in zicht, want een synthese veronderstelt een relatief structurele, systemische rusttoestand in een cultuur. Zo’n sprong van Verlichting naar Romantiek naar Modernisme en Postmodernisme wordt niet gemaakt. Zelfs een aanloop daartoe niet, en al zeker niet wat betreft een synthese met een nieuw economisch systeem.

Je vraagt je af wat Hegel zou vinden van die multimiljonairsactie. Ik vermoed dat hij zou zeggen: het is een Paard van Troje, een omgekeerd slachtofferisme, een fopspeen waar ze zelf in hun dagelijks leven geen enkele last van hebben. En als ze de Coronacrisis als achterliggend grootmoedig motief gebruiken komen ze er ook nog mee weg als liefdadigheidshelden. Filantropie in welke vorm dan ook is mooi maar het raakt het wezen van een vigerende economische en culturele ideologie niet, integendeel, het bevestigd die juist. Zoiets.

Natuurlijk moet er gezegd worden dat alleen onder het kapitalistische systeem, in al zijn vormen, vooruitgang is geboekt. Er is wereldwijd meer welvaart (inkomensstijging), meer gezondheid (minder sterfte door investering in medisch technologische middelen), meer welzijn (minder oorlog, kinderarbeid), beter en betaalbaar onderwijs (in vrijwel elk land), meer vrijheid voor burgers, voor specifieke groepen (vrouwen, arbeiders, studenten) en minderheidsgroepen (gendergroepen, etnische groepen). Tegelijkertijd kent het systeem ook vele nadelen, kent ze corruptie en loopt het op tegen de grenzen van rechtvaardigheid, gelijkheid en ecologische limieten. (lees S.Pinker, T.Piketty, F.Fukuyama, ea.)

Niemand weet in welke richting de wereldgeschiedenis zich gaat ontwikkelen maar het lijkt er wel op dat de Corona-crisis toont dat de houdbaarheidsdatum van het kapitalisme/neoliberalisme niet meer ver weg ligt. Bij escalerende spanningen tussen de these en de antithese in de westerse wereld zijn maar een paar uitkomsten mogelijk: burgeroorlog met een daarna blijvend dominante ideologische overwinnaar. Of toch nog een synthese, voortkomend uit een diep besef dat alleen een nieuwe gender-, etnische- en een economische gelijkheidsideologie een ramp kan voorkomen. Die synthese zal iets moeten hebben van een soort ‘sociaal kapitalisme’, met behoud van vrije meningsuiting, individuele waardigheid en het behoud van een gezonde ecologische wereld. Zoiets mag je op hopen, tenminste als je de plicht tot optimisme serieus neemt.

The big American meltdown

Nu Trump’s meltdown volop gaande is zou ik de volgende voorspelling willen doen: de ratten van de Republikeinse Partij gaan het zinkende schip voor de verkiezingen in november verlaten. En let es op het soort excuses, de hypocrisie en de drogredenen waarmee ze dat gaan doen (en sinds kort al hebben gedaan) om hun nek te redden. Als je als Republikein gewerkt hebt voor- of publiekelijk steun gaf aan de man die ongetwijfeld de geschiedenis in zal gaan als de Slechtste President ooit en de Meest Gevaarlijke politicus, zal dat kwalijke consequenties opleveren voor de rest van je persoonlijke en politieke leven. Tenminste, als je niet voor de verkiezingen probeert weg te komen met een goeie smoes (bv. met het label RINO (Republican In Name Only).

In de klinische praktijk met narcisten/psychopaten en hun zgn. ‘co-dependant partners’ eindigen de laatsten vrijwel altijd in een psychische ontredderde toestand van verwarring, mentale en fysieke uitputting, ingehouden angst en woede en een pathologisch gevoel van wantrouwen, eenzaamheid en isolement. Geprojecteerd op de Amerikaanse samenleving vindt men datzelfde Trumpistische effect terug: een diep verwarde en verdeelde bevolking, vermoeid en verdeeld over het hele rechts/links politieke spectrum, met een dieper wantrouwen dan ooit tegenover politici en de politiek in het algemeen, stuurloos en gestaag afglijdend naar een nationalistisch isolement tov. bevriende naties. 

Welke richting zal het in november opgaan? Mogelijk (?):

De ’ Bussiness as Usual’-richting: blind doorgaan met Trump en een conservatieve Republikeinse partij op een sterk polariserende koers. Ongetwijfeld een Dystopische optie.

De ‘Refurbished’-richting: de partij laat Trump vallen en komt met een nieuwe gematigde kandidaat die de partij van zijn  onpopulaire, meest rechtse, geronto-conservatieve vleugel ontdoet. 

De Democratische partij die met een gematigde Biden iets dergelijks doet: het zuiveren van de partij door de uiterst linkse identitaire vleugel, die hem gevangen houdt, te verwijderen, zonder haar sociale gezicht te verliezen door het belangrijkste kiezersitem te benadrukken: Sociale veiligheid.

  • inkomensveiligheid (door inkomensongelijkheid- en armoede bestrijding),
  • gezondheidsveiligheid (voor iedereen door revisie van het ziektekosten verzekeringsstelsel),
  • rechtvaardigheidsveiligheid (amenderingen op de Grondwet i.z. het onrechtvaardige kiesstelsel, wapenbeheersing, belastingstelsel; een revisie van het rechtsstelsel en een vertrouwensherstel in onafhankelijke rechtsinstituten).

The Basic Needs Optie, zou je kunnen zeggen.

De ‘New Kid on the Block’-richting: toch nog een onafhankelijke, alternatieve presidentskandidaat (à la Bernie Sanders) die vrij van de besmettelijkheden van de bestaande 2 partijen ‘the best of both worlds’ weet te bieden? Tot slot The New Hope Optie die voor de 2020 verkiezingen niet meer mogelijk is.

Het politieke bedrijf is uitermate complex en nauwelijks te doorgronden voor de gewone burger. Dat maakt dat de doorsnee burger teruggeworpen wordt op zijn gevoelsleven, overgeleverd aan zijn ‘bang, boos en bedroefd’ als baken voor zijn stemgedrag. Er zit vaak weinig redelijks en veel emotie in stemgedrag. Dat heeft de niet voorspelde, uit het niets komende overwinning van Trump wel bewezen. Het politieke bedrijf mag dan complex zijn maar het gevoelsleven van de gemiddelde burger is eenvoudig. Het is afgestemd op vechten, vluchten of bevriezen. Links/rechts-ideologisch vechten, vluchten in afkeer en afzijdigheid, bevriezen in paniek en depressie.  

Take your pick! 

Nav. ‘ Take your pick, Frankie boy’, een songregel uit ‘The ballad of Frankie Lee and Judas Priest’ (Bob Dylan, John Wesley Harding, 1967)

Het verraad aan de rede in kafkaiaanse tijden (2)

Het gaat goed mis met het vrije denken en de vrije meningsuiting. Nog even en bij elk ‘verkeerd woord’ of ‘foute grap’ word je uitgemaakt voor racist, seksist, misogynist, xenofoob, homofoob en doe je aan micro-agressie, haatpraat, exclusiviteit, marginalisering, etc. De straf die er op staat is met de nek aangekeken worden, publieke vernedering, fysieke bedreiging, uit je werkpositie geplaatst worden, zelfs ontslag. 

Van huis uit ben ik nogal nuchter van aard maar de bovenstaande alarmerende feitelijkheden vinden dagelijks en op grote schaal plaats in de VS, Canada, Engeland, Australië en in toenemende mate ook in allerlei niet-Engelstalige landen. Verontrustend. Het is aan de orde van de dag binnen universiteiten en andere onderwijsinstellingen, binnen grote en kleine bedrijven, binnen de kunst-, de journalistieke en politieke wereld. En ik maak me sterk dat ook in Nederland onder de radar iets dergelijks gaande is. In minder extreme vorm weliswaar, maar toch, het komt niet zelden voor: je mond niet meer open durven doen, je afzijdig houden, geen kritische vragen stellen, je terugtrekken binnen de eigen gelijkgestemde kring uit angst de hel over je heen te krijgen van je kennissen of collega’s. En niet te vergeten: je wordt op Twitter, Facebook en in de reguliere media afgebrand, zeker als je een publieke functie heeft. Enigszins herkenbaar?

Als je de ontwikkelingen in de VS volgt, dan spreken veel intellectuelen van ‘een dreigende burgeroorlog, een bizarre (bijna Maoïstische) culturele revolutie, een frontale aanval op de redelijkheid en genuanceerdheid, op waarheidsvinding, op feitelijkheid, op het gezonde verstand’. Kortom op de logica, de wetenschap en het kritisch denken zelf. Nog niet overtuigd? Ok, dat is prima want als kritische denker moet je je nooit te snel laten overtuigen. Eerst gaan onderzoeken, erop studeren en vooral met empirische ogen blijven observeren naar wat mensen in dit verband meemaken. 

Wat is er toch gaande, waar komt al die sociale onrust, die rellerigheid vandaan? 

Het eigenlijke probleem gaat een paar lagen dieper dan de kwesties racisme, seksisme, en klassendiscriminatie. Die kwesties zijn een symptoom geworden van een onderliggende zgn. post modernistische filosofie die sinds enkele tientallen jaren voet aan de grond lijkt te krijgen. Ze heeft haar diepste wortels in de zgn. Frankfurter Schule (Adorno, Marcuse, Horkheimer, ea.), een filosofische stroming uit de jaren 30 van de vorige eeuw (en eigenlijk nog dieper, bij Hegel, Marx, Weber, ea.).

Het idee ontstond dat er geen objectieve werkelijkheid buiten ons bestaat, dat er slechts taal bestaat waarmee wij alle werkelijkheid in ons hoofd construeren. Begrippen als waarheid, werkelijkheid, realiteit en feiten zijn slechts een sociaal construct, een taalbedenksel. En als de werkelijkheid slechts gezien wordt als een taalproduct, losgeweekt van de empirische wereld, dan heeft dat ingrijpende consequenties: degenen die als groep er in slagen een dominante taalcultuur neer te zetten oefenen daarmee macht uit op andere groepen die daar niet in slagen.

Macht wordt daarmee het centrale meta-filosofische begrip, het dogma, de enig juiste lens waardoor alle sociale verhoudingen gezien moeten worden. De verhouding man/vrouw, blank/gekleurd, hetero/LHBTQ, staat/burger, wetenschapper/gelovige, het is allemaal een kwestie van onderdrukker versus onderdrukte. En dus zullen de onderdrukten de dominante begrippen, geconstrueerd door de witte heteroseksuele dominante man in zijn witte dominante westerse cultuur, moeten deconstrueren. En vervolgens worden nieuwe contrabegrippen in een eigen vocabulaire aangelegd om een tegenmacht te ontwikkelen. En dat doen ze ook: ‘white supremacy, white privilege, diversity, misogyny, gender inequality, toxic masculinity, equity, white fragility, patriarchal hierarchy, social justice’, etc. En daarnaast moet het niet bij woorden blijven. Er is activisme nodig, strategisch en tactisch activisme. En dus wordt er door de Social Justice Warriors fel geprotesteerd, binnen de universiteiten, voor de rechtbanken, politiebureaus, musea, overheidsgebouwen, kortom overal waar de ‘systems of power’ zichtbaar zijn. En de Twitter en Facebook-platforms zijn een snel en machtig communicatiemiddel om geslachtofferde mensen op de been te krijgen. 

Wat we historisch zien is een transformatie van de oorspronkelijke filosofische ideeën van de Frankfurter Schule (1930) naar de zgn. Post Moderne Filosofische School van de deconstructivisten (mn. Derrida, Foucoult, 1960) en nog later naar de huidige school van de zgn. Kritische Theoretici.

Vervolgens splitsen de Kritische Theoretici zich weer uit ten behoeve van een onderdrukte doelgroep: Critical Race Theory, Post Colonial Theory, Intersectional Theory, Radical Feminism and Gender Theory, Queer Theory, White Fragility Theory, etc. Die studiegebieden worden inmiddels gedoceerd op vele Amerikaanse en Europese universiteiten. En soms als volstrekt gecorrumpeerde fake-wetenschap ontmaskerd (YouTube: ‘The Grievance Study-Affair’; Lindsay, Pluckrose & Boghossian, 2020).

Wat is het doel van deze activisten? Dat is zelfs de meeste linkse en rechtse critici van deze stroming (bijv. B.Shapiro, J.Peterson, J.Lindsay, B&E. Weinstein, S.Harris, H.Pluckrose, ea.) onduidelijk omdat alle ‘power structures’ weliswaar afgebroken moeten worden maar er wordt geen enkel nieuw alternatief opgebouwd. Wat wel duidelijk is dat de activisten (hun altijd ontzegde) macht willen, en tegelijkertijd een volstrekt egalitaire, democratische samenleving zonder machtsverhoudingen waarvoor eerst de bestaande samenleving volledig moet worden afgebroken. Dat doet vermoeden dat er een onduidelijke cultureel-revolutionaire agenda bestaat, van een neomarxistische snit, zoals die er ook al was bij de Frankfurter Schule en de vroege Kritische Theoretici. Sommige critici spreken daarom van ‘een paard van Troje’-beweging. Een activistische beweging die ver voorbijgaat aan het gewone, nuttige racisme-, gender- en discriminatiedebat.

Wordt er tegengas gegeven aan deze activisten? Jawel, maar dat is wel uitermate moeilijk als je al snel gestigmatiseerd wordt als racist, seksist, etc. en gebullyed en getwittermobt wordt zodra je een kritische vraag stelt. Sinds Robin DiAngelo (sociologe en witte frontrunner van de Amerikaanse antiracismebeweging) in haar bestseller-cultboek ‘White Fragility’ stelt dat elke blanke per definitie een racist is, en elke tegenspraak daarvoor het bewijs is, moet je erg oppassen voor je reputatie, je werkplek, je baan en je hypotheek.  

George Orwell schreef in 1945 ‘Animal Farm’ en Franz Kafka in 1915 ‘Der Process’, geniale romans die een huiveringwekkende paranoïde, dystopische sfeer ademen. Met een profetische blik?!

Het verraad aan de rede in tijden van chaos

Eigenlijk kun je beter zeggen: het verraad aan de Redelijkheid omdat het begrip Rede vaak te zeer geassocieerd wordt met ‘verstand, als pure logica, zonder gevoel’. Redelijkheid is meer geassocieerd met ‘verstandigheid, als de uitkomst van verstand en gevoel’, als paard en ruiter in samenwerking. 

Een voorwaarde om ‘redelijk’ te zijn verondersteld in de eerste plaats ‘eerlijkheid’ bij het ‘waarheid spreken’. En de waarheid spreken veronderstelt dat men uitgaat van ‘de feitelijkheid van iets’, en hier zit de knoop. Men kan een kaal feit, bv. het huidige weer (zonnig, 25 graden), altijd op verschillende niveaus bekijken: die van de boer, die van de vakantieganger, de terrasexploitant, de meteoroloog, etc. Waarheid spreken betekent dus bereid zijn bij eenzelfde geobserveerd feit ‘het niveau van analyse’ (of betekenisgeving, interpretatie) duidelijk aan te geven. En bij een meningsverschil over wat waarheid is, het niveau van analyse van een opponent als legitiem te erkennen.

In het meest ideale geval is een waarheidsspreker iemand die zelf in staat is zijn mening over wat waarheid is op alle denkbare niveaus van analyse aan te geven, om daarmee zijn mening zo volledig mogelijk te onderbouwen. Maar dat blijft een ideaal: een boer is immers niet tegelijk ook nog een terrasexploitant, meteoroloog en piloot. Sterker nog, het is zelfs een ideaal om te veronderstellen dat een expert een volledige waarheidsspreker kan zijn, vooral als zijn terrein uitermate complex of controversieel is.

Dat is een reden waarom men op complexe kennisgebieden in teams werkt, om zoveel mogelijk nuttige analyseniveaus te genereren en om blinde vlekken, autoriteitsdenken en kennismisbruik door een enkele expert te voorkomen. Wetenschapsteams, en de wereldwijde wetenschappelijke gemeenschap waarin ze zijn ingebed, hebben een ingebouwd zelfcorrigerend vermogen dat dwingt tot redelijkheid. Een expert kan hooguit een gerespecteerde, gezaghebbende woordvoerder van die gemeenschap zijn maar zal in zijn eentje het hele complexe veld (met soms honderden wetenschappelijke publicaties per dag) niet kunnen overzien. Wat de expert wel kan is eerlijk zijn, eerlijk over datgene waarover in binnen die wetenschappelijke gemeenschap consensus bestaat en die dus door de buitenwereld uiterst serieus genomen moet worden.

Maar wat een discussiant redelijkerwijs niet kan doen is die andere de mond snoeren om hun mening uit te spreken (bv. over het klimaat, racisme, seksisme, globalisme etc.). In een redelijk debat mag men dus niet ‘de zonde van het weglaten’ begaan. De imperatief van een redelijke discussie is niet alleen de waarheid spreken, maar de waarheid te spreken, de hele waarheid en niets dan de waarheid.

Redelijkheid in een serieuze conversatie is de optelsom van eerlijk zijn, de feiten kennen, de context van de feiten kennen en het niveau van analyse van de feiten kunnen benoemen en andere mogelijke niveaus van analyse noch bij zichzelf noch bij een opponent willen uitsluiten of weglaten. De waarheid mag dan meervoudig zijn, maar de eerlijkheid is enkelvoudig. En de waarheid claimen is iets anders dan de waarheid spreken.

Dit als intro voor het volgende probleem dat mi. één van de grootste bedreigingen van onze tijd is: de polarisering van opvattingen over ‘de werkelijkheid’ cq. ‘de waarheid’ en het schreeuwende gebrek aan een ‘redelijke discussie’ in de publieke mediale ruimte.

Die polarisering speelt zich op een zeer breed terrein af:

  • populistisch-links tegenover populistisch-rechts (politiek niveau);
  • zwart tegen blank (cultureel niveau);
  • gelijkheid tegenover ongelijkheid (ideologisch niveau);
  • have tegenover have-not’s (economisch niveau);
  • religie tegenover atheïsme (filosofisch niveau);
  • aangeboren tegenover aangeleerd (wetenschappelijk niveau);
  • klimaatontregeling tegenover ontkenning van klimaatontregeling (wetenschappelijk niveau);
  • inclusiviteit tegenover exclusiviteit (niveau identiteitspolitiek);
  • hoge cultuur tegenover lage cultuur (ideologische niveau);
  • hetero tegenover LHBTQ (niveau identiteitspolitiek).

Het polariseringsgevaar is nog betrekkelijk onschuldig wanneer die zich afspeelt als felle discussie in de media maar niet meer als ze daadwerkelijk fysieke consequenties heeft in de buitenwereld. In Amerika is dat het duidelijkst zichtbaar: rellen met miljoenen schade (bv. Charlottesville, Minneapolis, Seattle, NY, LA); het opheffen en ombouwen van het politieapparaat (bv. Minneapolis-, Baltimore-PD), het verwijderen van universitaire docenten (bv. het Evergreen-college incident), het staken van wetenschappers (bv. #ShutdownSTEMacademia-beweging); het ontslag van journalisten (bv. NY Times), tienduizenden vermijdbare Covid19 doden en het fysiek bedreigen van gezondheidswerkers (anti-lockdown beweging), ed. Dat snijdt erin.

Opgeteld lijkt het een aanhoudende aanval op vrijwel alle overheidsinstituten, de wetenschap, de journalistiek, sommige kunst en cultuurinstituten en ze is zichtbaar langs het hele links/rechts politieke spectrum. Deze protest trend is in de VS begonnen en de eerste tekenen dat die overwaait naar het Europese continent zijn al zichtbaar:

  • verbodsovertredende actievoerders tegen de Corona noodwet en het RIVM (viruswaanzin-beweging);
  • het bekladden van musea, standbeelden en straatnamen (antiracisme beweging);
  • het framen van politieoptreden (contextloze videobeelden op sociale media);
  • het ernstig bedreigen van openbare bestuurders (burgemeesters, gemeente ambtenaren, politici);
  • het bedreigen en denigreren van wetenschappers (P.C.Emmer, J.Peterson, ea.);
  •  het beschadigen van 5G masten waarbij obstructie van hulpdiensten, ed. 

Het voorliggende probleem is niet dat er veel maatschappelijke, zeer hete hangijzers zijn, maar het fenomeen polarisatie zelf. Oftewel de vervuiling van de ‘redelijke discussie’ waardoor de hete hangijzers oeverloos en onoplosbaar worden en in geweldadigheid uitmonden. Als het redelijke gesprek verdwijnt, dan blijft de confrontatie in de straat over. En die confrontatie van op zich vredige demonstranten, tegendemonstranten en politie kan zeer snel en zeer gewelddadig escaleren (en is niet alleen simpelweg te wijten aan relschoppers).

Je vraagt je af: wat is een ‘redelijke discussie’, zijn daar ‘redelijke regels’ voor? (Ja) Welke factoren kun je aanwijzen die ‘de redelijkheidsregels’ in de weg staan? (Ja, minstens tien). Daarover de volgende keer meer.