Covid19 als systeemfout

De coronacrisis heeft het putdeksel opzij geschoven waaronder de menselijke zwakten en kwetsbaarheden verborgen liggen. Het Covid19 virus lijkt een directe link te hebben met onze levensstijl:

  • hoge stedelijke bevolkingsdichtheid;
  • intensieve dierhouderij;
  • hoog frequente reis en vervoerbewegingen, u kent het wel.

Het verband tussen ziekte en levensstijl wordt ons al jaren voorgehouden omdat wereldwijd de top 10 van doodsoorzaken dat verband telkens weer aangeeft. De 5 belangrijkste doodsoorzaken zijn in zowel arme als rijke landen dezelfde:

  • hart en vaatziekten;
  • luchtweg ziekten en infecties, longziektes;
  • kankers, diabetes;
  • in de arme landen uiteraard meer malaria, tuberculose;
  • in de rijkere landen meer diabetes2, kankers, dementieën.

De leefstijladviezen die u van de dokter krijgt zijn steeds dezelfde: gezond eten, veel bewegen, niet roken, weinig alcohol, genoeg slapen, niet stressen. We weten het wel maar we doen het niet, hoe komt dat?

Dat komt omdat die kwalijke persoonlijke levensstijl is ingebed in de manier waarop wij het systeem samenleving inrichten. Of iets abstracter: een foute levensstijl is een systeemfout. En systemen zijn sterker dan individuen. Concreet voel je bewust je te dikke buik maar abstract voel je het systeem niet, het blijft onbewust, hooguit voorbewust.

Het systeem is sinds de landbouwrevolutie en de industriële revolutie geleidelijk aan ontworpen op grond van idealistische ideeën en mensbeelden hoe wij het beste welvaart kunnen verkrijgen. Wereldwijd komt dat vandaag de dag in de praktijk neer op een marktkapitalistische inrichting van de staat, ongeacht of die staat een meer bruut autoritair communistisch-kapitalisme propageert (China), dan wel een socialistisch kapitalisme nastreeft (SP), een sociaal-democratisch kapitalistisch bestel (Europa) uitvoert of een bruut vrijemarktkapitalisme (VS).  Het politiek/economisch systeem kan van kleur en pad verschillen, maar het einddoel blijft dezelfde: een welvaartstaat! En wat iedereen zich daarbij afvraagt is: welvaart….voor wie, voor welke klasse? 

Een tweede systeemfout is dat het kapitalistische systeem niet kan bestaan zonder groei, het houdt geen rekening met een eindigheid of onoverkomelijke beperking van groei. Het systeem is gelooped, noodzakelijkerwijs zelfonderhoudend en stort uiteindelijk ineen als het tegen de empirische werkelijkheid aanbotst: global warming, ineenstorting van ecosystemen, nucleair/chemische vervuiling en oorlog, een gebrek aan grondstoffen en natuurlijke hulpbronnen. Of zoals nu, een uitbraak van een pandemie.

Covid19 laat ons die twee systeemfouten zien en men zoekt naarstig naar oplossingen. Afhankelijk van het niveau van analyse formuleert men die oplossingen. Bijvoorbeeld, de econoom Thomas Piketty zoekt het in de democratisering van bedrijven waarmee het brute CEO/dividentenkapitalisme wordt afgeremd en omgebogen. De filosoof Slavoj Žižek zoekt het in een terugkeer naar een gemoderniseerde, mild communistische staatsinrichting. De links anarchistische/socialistische taalkundige Noam Chomsky toonde zich levenslang een zeer scherp politiek analist en fileerder van de Amerikaanse kapitalistische ideologie. Dan zijn er de ethici, de religieuzen en de intellectuele elite met hun preferente oplossingen (en we gaan daarbij voorbij aan de idiotie van de marginale New World Order complottheoretici, dat soort lieden).

Tenslotte is er een grote diffuse groep die zijn hoop heeft gezet op technologische oplossingen die het systeem moet ontdoen van de effecten van de twee systeemfouten: onze dodelijke levensstijl en de apocalyptische planeetbedreiging

Maar pas op: het zijn de tech-kapitalisten die met hun tech-oplossingen de democratie om zeep zullen/kunnen brengen. Die ontwikkeling is al enigszins zichtbaar:

surveillancetech (gezichtsherkenning, telefoontracking, clickbaittracking, Sirihacking, etc), desinformatietech (politieke trolls, deepfake, censureren en verwijderen van (social) mediadata, etc.) en de financiële techcowboys (bitcoin blockchain, hightech megasnelle geldhandel, etc.).

De AI-algoritmes kennen uw lichaam, emoties en gewoonten straks beter dan uzelf, waardoor u niet alleen goede adviezen krijgt over u gezondheid maar ook gemakkelijk gemanipuleerd kunt worden in het ervaren van een werkelijkheid die technocraten u voorhouden.

U zit naar een nieuwsfilmpie over een politicus te kijken en weet niet of het een gevideoshopte of een real-live weergave is. U wordt gevoed met informatie op uw iPad waarvan de technokapitalist weet dat u ervan houdt, maar er komt geen tegeninformatie in uw bubble waardoor u misschien anders over zaken zou gaan denken. 

Kortom, als uw brein, als ons huidige sociale systeem ‘gehacked’ wordt door techkapitalisten dan vervaagt de werkelijkheid tot een virtuele werkelijkheid en zitten u en ik in The Matrix zonder het te weten. 

Hoe moeten we verder? Wie het weet mag het zeggen, ik niet. Maar toch…..op een gekke manier ben ik eigenlijk ook  wel een beetje blij met dit dystopische killer virus. Het schudt de boel weer es goed op.

Trumpgate

Ik zal het wel nooit helemaal begrijpen, dat blijvende gekanker van de media op de neppresident Trump. Alsof ze tegen een deur staat te duwen die naar de binnenkant opengaat. Sisyphus arbeid. Als de media hun best zouden doen om zich te verdiepen in de narcistische/psychopatische persoonlijkheidsstoornis of zich er door specialisten over laten voorlichten dan zouden ze weten dat aanhoudend kritiek geven op een maligne narcist/psychopaat zinloos is, dat hij oncorrigeerbaar is en bij kritiek alleen maar meer gaat liegen, draaien, ontkennen, etc. en daardoor een nog groter kwaad gaat aanrichten. In het geval van Trump is dat ook gebeurd: de respectabele media zouden nepnieuws verspreiden (en Fox ging er met de buit vandoor).

De media zouden ook leren dat de narcist/psychopaat nooit het probleem is maar degenen die proberen zo goed en zo kwaad mogelijk met hem om te gaan en hem juist daarmee in het zadel houden. Ga even op YouTube en men zal het devies van alle gezaghebbende psychiaters/psychologen horen: ga de narcist/psychopaat zo snel mogelijk uit de weg!! Verbreek het contact rigoureus, heb niet de illusie dat je hem kunt veranderen, zelfs niet als hij (tijdelijk) toegeeft, excuus aanbiedt, lief en aardig doet of beterschap beloofd. Red jezelf uit die giftige interactie (co-dependency genaamd) of het wordt nog es je burnout, depressie, PTSS of je dood. In het geval van Trump is ook dat gaande: de Amerikaanse media functioneren op de broodgrens, de bevolking wordt er depressief dan wel agressief van en er vallen doden (suïcides, partisan geweld, coronadoden).

Een handboek narcist/psychopaat reageert volstrekt voorspelbaar in de omgang met zijn omgeving: egoïstisch, egocentrisch en egotistisch, empathie faken, breken van beloftes, schuld en verantwoording afschuiven, slachtoffergedrag, feiten ontkennen/herdefiniëren, hersenspoelen, de zwakten van anderen exploiteren, chanteren, zelfpromotie, tegenstanders isoleren en excommuniceren, parasitaire zelfverrijking, chaos creëren, verdeel en heers stichten onder critici en medestanders, en onderhuids afwijzen van elke autoriteit, expert of gezagsdrager (tenzij het hem uitkomt). Opnieuw, geprojecteerd op Trump: lastige journalisten worden ad hominem aangevallen, op persconferenties afgeblaft of niet meer te woord gestaan en de Witte Huis woordvoerders worden zo nodig het woord ontnomen.

Ik bedoel, pas de algemene kenmerken van de narcist/psychopaat toe op Trump en je vindt een vulkaan van incidenten: op persoonlijk niveau, in de omgang met zijn Witte Huis staf, met de media, het Congres, de Senaat, de Republikeinse en Democratische partij, de rechterlijke macht, de wetenschappelijke instituten, de inlichtingendiensten, kritische senatoren, diplomaten en burgemeesters, teveel om op te noemen. Om van een respectloze omgang met buitenlandse politieke leiders maar niet te spreken. U weet er alles van omdat de media er alles van weten.

De media behandelen Trump als een kwalijk politicus maar hij is geen politicus. Want een politicus heeft een ideologie, een onderliggende mensopvatting, een politieke filosofie en draagt die ook uit. Een goed politicus zoekt coalities en compromissen, is gevoelig voor adviseurs, verzoend en verbind partijen, zet volksgezondheid en welzijn voorop, leunt bestuurlijk zwaar op wetenschappelijke kennis, bestrijdt overheids- en bedrijfscorruptie, bestrijd actief armoede, en toont zich empatisch tegenover bedreigde minderheden.

Dat alles ontbreekt volledig bij Trump. Zoals bij elke narcist/psychopaat ziet hij de wereld als iets wat ten gunste van het eigen Ik geëxploiteerd moet worden, of desnoods vernietigd als zijn uitbuiting niet lukt. Letterlijk vernietigd! Laatste voorbeeld is natuurlijk de volledig falende federale aanpak van de coronacrisis waarmee Trump tienduizenden overbodig de dood injaagt; je kan voorspellen dat Trump te zijner tijd het officiële dodental zal ontkennen, downplayen en de schuld neerleggen bij de gouverneurs van de Staten en bij China. Ik vertel u niets nieuws omdat de media u dit vertellen.

Nogmaals: Trump is niet het probleem, degenen die hem in het zadel houden wel. En het episch centrum daarvan is natuurlijk in de allereerste plaats de republikeinse partij. Wanneer zij zich en bloc (maar ook een aanzienlijk deel zou al voldoende kunnen zijn) zouden distantiëren van hun fake president dan is het snel uit met zijn presidentschap. Maar ja, dat zullen ze niet doen, om historisch partijpolitieke redenen (lees Maarten; mei 2020), om zelf op het comfortabele pluche te kunnen blijven zitten en om de American Dream van hun vnl. blanke aanhang niet te verstoren. 

Echter in de tweede plaats, en dat is hier mi. het heikele punt, de media houden hem in het zadel door zich op Trump’s bizarre gedrag te focussen en niet op zijn directe omgeving: het amorele gedrag van de slippendragers van de Republikeinse Partij. Maar ja, ook de media hebben een groot belang bij emo-nieuws, clickbaits, advertentiereclame, abonnees en zoveel mogelijk deskundologen aan de talkshowtafel.  Over mediabelangen later nog meer.

Elk nadeel heb zijn blijvend voordeel

Die coronacrisis heeft nogal wat voordelen: minder rotzooi in de lucht en longen. Lekker niksen voor de doorbetaalde kantoormens, docent gymnastiek, museumsuppoost en tien andere soorten loontrekkers. Minder files, verkeerslawaai en zwerfvuil in de stad. Lekker uitslapen, bingewatchen, troep opruimen en vogeltjes beluisteren. Noem maar op. Maar ja, dat is allemaal maar tijdelijk.

Wat niet tijdelijk is en een enorme boost gaat krijgen somde een Silicon Valley CEO (met grote dollartekens in zijn ogen) nog es op: E-commerce, drone delivery, digital contact payment, videoconferencing, wearable health monitors, autonomic vehicles, 3D-products, voice mobile applications, online learning, smart robotics. Moeten we daar blij mee zijn? Denk het wel, maar ja, elk voordeel heb ook zn nadeel.

Historici in het Corona Crisis team?

We kunnen van de geschiedenis iets leren, zeggen de historici. Maar wat valt er te leren oftewel te voorspellen? Voorspellen is uit bestaande observaties: data en parameters hypotheses opstellen en die vervolgens herhaald testen en proberen te falsifiëren, en dan pas conclusies proberen te trekken. Zoiets gaat niet in de geschiedkunde. 

De historici kunnen alleen (zelfgekozen) parallellen trekken en moeten dan ook vermelden waar en wanneer en in welke omstandigheden die parallellen in de geschiedenis niet opgingen. En rekening willen houden met toevalsomstandigheden en nog nooit eerder in de geschiedenis vertoonde, mogelijk nieuwe verklarende factoren, en noem maar op. 

Nee, ik hou echt van geschiedenis en geschiedkundig onderzoek, prachtig, maar die historici moeten niet een graantje mee willen pikken aan de corona-mediaborreltafel, laat staan in het OMT, dat de regering adviseert.

Helemaal eens met dat stukje van de kritische historicus en boekverkoper Bastiaan Bommeljé in de NRC (110520). Helemaal eens met Mark Twain: voorspellen is moeilijk, vooral als het de toekomst betreft.

Het virus van desinformatie

In de westerse wereld is over het algemeen wel een breed besef welke de grootste bedreigingen voor de mensheid zijn: klimaatopwarming, ineenstorting van ecosystemen, chemische vervuiling, ongecontroleerde biotechnologie, kernoorlog. Ook groeit het besef dat zonder een wereldwijde, supranationale samenwerking de oplossingen voor deze problemen er niet zullen komen. Dit gebrek aan internationale samenwerking bij deze existentiële items is dus op zichzelf al een zesde bedreiging. En aangezien het oplossen van deze vitale, complexe problemen direct afhankelijk is van empirisch betrouwbare, testbare data en relevante informatie kan een zevende bedreiging er gevoeglijk aan worden toegevoegd, een die wellicht boven alle andere problemen uitstijgt omdat ze oplossingen versluierd, vertraagd of blokkeert: desinformatie.

Desinformatie door fake-facts, cheap- en deep-fakes, trolls, conspiracy theories, propagandamedia en slechte research-en wetenschapsjournalistiek over het algemeen. Zonder betrouwbare feiten en informatie kan een individu zich niet oriënteren in de wereld en ontstaat er in samenlevingen een wantrouwen tegen de overheid en zijn instituten, tegen de media, tegen de tech-giganten, tegen de wetenschap en uiteindelijk tegen de democratie zelf. Het virus van de desinformatie keert zich tenslotte tegen de mensheid zelf.

Het domein waar men de meeste publiekelijk checkbare data en betrouwbare informatie zal vinden is binnen de global scientific community. Niet bij politieke, religieuze en economische leiders, zij zijn (en waren) eerder een sta in de weg om met 21ste eeuw oplossingen voor wereldproblemen te komen. Hun rol is idealiter om de best mogelijke wetenschappelijke expertkennis desinformatievrij te verzamelen en die op een zo transparant mogelijke manier te vertalen naar een sociaal/economisch beleid.

De coronapandemie laat op een hoogst pijnlijke manier zien (gelukkig maar, zou je zeggen) waar het mis kan gaan. Politieke leiders die wetenschappelijke expertkennis bagatelliseerden of domweg negeerden gingen op hun bek en moesten tenslotte buigen voor de mortaliteitscijfers. Religieuze leiders die de samenscholingswaarschuwingen in de wind sloegen idem dito. En de global corporate elite die een onbelemmerde vrije wereldmarkt bleef propageren lukt dat alleen in landen waarvan de politieke elite zich niet laat leiden door de adviezen van de scientific community.

Desinformatie, verspreid door overheden en economische belanghebbenden, kon wel eens het grootste probleem zijn bij het vinden van oplossingen voor de top 6 wereldproblemen. Immers desinformatie, ongeacht de bron ervan, wordt voornamelijk verspreid door niet-experts, in dit geval door de leken op een bepaald (top 6) wetenschappelijk probleemgebied.

De empirische wetenschappers zelf zullen niet snel desinformatie verspreiden tenzij experts daartoe gedwongen worden door hun (vnl. autocratische) regimes, of gechanteerd of omgekocht worden door belanghebbende bedrijven of instituten. Binnen de worldwide scientific community van de empirische wetenschappen is het moedwillig verspreiden van desinformatie ongebruikelijk, althans vele malen minder dan erbuiten, omdat het publiceren van fake- of soaponderzoek meestal leidt tot de uitstoting van frauderende onderzoekers uit hun community. Bovendien zullen de gecorrumpeerde onderzoeksinstituten waarin ze werken grote financiële en prestigeschade lijden.

Het bestaan waarmee wetenschap staat of valt is ‘waarheidsvinding’ (in de zin van: de voorlopig meest waarschijnlijke correlatie en causaliteitsbevinding) en niet prestigieuze macht, politieke ideologie of geldelijk gewin. Dat macht, ideologie en geld in de dynamiek van onderzoeksinstituten binnensluipen zal niemand ontkennen maar het zelfreinigende vermogen (ethische commissies, sponsor-publicatieplicht, fact-finding commissies, transparency guidelines, ed.) vormt een behoorlijk filter daartegen, althans ze beschikken over een vele malen beter anticorruptie-filter dan buiten de academische wereld. 

Het gevaar dat desinformatie verspreid wordt door de gevestigde, zgn. onafhankelijke media blijft steeds aanwezig omdat de nieuwsmedia financieel afhankelijk zijn van grote mediaconcerns, van hun adverteerders en van de lees- en kijkcijfers van hun publiek. Daarnaast zijn de media voortdurend onderhevig aan de druk die regeringen, overheidsinstituten en grote corporaties direct en indirect op hen uitoefenen. En onderhevig aan de selectief geframede informatie die deze aan de media afgeven, plus afhankelijk van de (on)welwillendheid om zich door een kritische media-analyse te laten ‘onderzoeken’. 

Over het gevaar van desinformatie verspreid door de social-media hoeven we het niet te hebben, dat is voor iedereen wel duidelijk (bv. de 10.000 fact-checkers en de fact-algoritmes van Google zullen weinig zoden aan de dijk zetten, daarvoor is het fenomeen desinformatie te omvangrijk en zijn er teveel andere oncontroleerbare social-media kanalen).

Wat te doen? Niemand weet het. Het enige wat men mag hopen is dat de wereldburger er op staat dat hun overheden het recht op vrije informatie, het recht op vrije meningsuiting en het burgerlijk demonstratierecht invoeren, respecteren en zeer hartgrondig verdedigen. Zo niet dan is burgerlijke ongehoorzaamheid door bezettingen, blokkades, ethisch hacken, boycotten, en het saboteren van repressieve overheden ed. zeer goed te verdedigen. 

Wat men tenslotte vooral mag hopen is dat wetenschappers uit hun studeerkamers komen en het als een normale verantwoordelijke taak beschouwen om hun kennis en adviezen onder het grote publiek te brengen, om de bevolking in begrijpbare taal voor te lichten en te mobiliseren om zich te verzetten tegen hun ondergangslot. Niet afwachten tot je door de media uitgenodigd wordt, niet afschuiven met ‘dit is wetenschap, de rest laat ik aan de politiek over’, niet volstaan met handtekeningacties in grote kranten of overlaten aan persvoorlichters van de eigen universiteit. Als het om halszaken gaat zoals bij de top7 wereldbedreigingen zal de stem van de wetenschap veel harder en activistischer moeten klinken. De wetenschapper kan het zich bij deze zaken niet meer permitteren om zich apolitiek op te stellen.

Mijn gok is dat we het in de eerste plaats zullen moeten hebben van een zeer luide stem uit de wetenschappelijke wereld dwz. van hun moedige verzet tegen tegen de misbruikers/verspreiders van desinformatie en van hun onvoorwaardelijke loyaliteit aan de wereldbevolking die in toenemende mate in existentiële nood raakt.

Tele-rechtspraak in tijden van corona

Een paar dagen geleden kwam me het volgende verhaal ter ore. Het betrof een gerechtelijk geschil over een nogal ingewikkelde financiële kwestie tussen twee personen. De kwestie was nogal acuut omdat de Verzoeker (klager) zijn afgesproken maandelijkse bedrag van de Verweerder (aangeklaagde) al maandenlang niet meer ontving, waardoor hij niet meer in zijn levensonderhoud kon voorzien en leningen/schulden moest aangaan.

De kwestie werd om die reden aan de kortgedingrechter voorgelegd en er kon een ‘electronische spoedrechtzitting’ (zgn. Telehoren) worden afgesproken. En daar ging het mis:

  1. De rechtszaak kon alleen telefonisch gevoerd worden, er was geen videoverbinding. De Verzoeker en zijn advocaat bevonden zich op verschillende locaties, de Verweerder bevond zich samen met zijn advocaat op één locatie. Een directe, korte ruggespraak tussen Verzoeker en zijn advocaat was dus niet mogelijk, hetgeen toch zeker een abnormale omstandigheid te noemen is.
  2. De telefoonlijn viel herhaaldelijk weg of werd verbroken wat niet of te laat werd opgemerkt door partijen, waardoor er hiaten en verwarring in de betogen ontstonden.
  3. De Verzoeker kon bij afwezigheid van een videoverbinding soms niet meer onderscheiden of de rechter of de advocaat(en) aan het woord was hetgeen hoogst verwarrend was en waardoor hoor en wederhoor niet goed verliep.
  4. De rechter stelde voor aanvang van de zitting ook niet de communicatiespelregels vast, bv.: U kan alleen spreken als ik u het woord geef. Het gevolg was dat er tijdens de zitting regelmatig door elkaar gesproken werd hetgeen de verwarring nog eens vergrootte.
  5. De zitting mocht alleen besloten gevoerd worden dwz. de Verzoeker mocht zich alleen laten bijstaan door een advocaat en niet door zijn fiscaal jurist die de ingewikkeldheid van de zaak kon uitleggen in het geval de advocaat van de tegenpartij of zijn eigen advocaat of de rechter de details onjuist interpreteerden, of vanwege de complexheid niet zouden begrijpen.
  6. De rechter zei openlijk dat hij de financiële complexiteit inderdaad niet begreep. De advocaat van de Verzoeker bleek de complexiteit van de zaak ook niet te vatten en beiden moesten nota bene bij herhaling door de Verzoeker worden gecorrigeerd;
  7. De rechter stelde bij herhaling vragen waarvan het antwoord in de aangeleverde stukken te vinden was. De advocaat van de Verzoeker daarentegen gaf bij herhaling antwoorden die niet overeenstemden met hetgeen in de aangeleverde stukken aangevoerd werd. Zowel de rechter als de eigen advocaat gaven er blijk van de stukken kennelijk niet grondig te hebben (kunnen) gelezen of te interpreteren en door de algehele communicatieve verwarring kon de Verzoeker niet tijdig verwijzen naar de bladzijden waarop het juiste antwoord te vinden was.
  8. De rechter besloot de zitting met de uitspraak dat een verdere afhandeling tzt. alleen schriftelijk kon worden afgehandeld hetgeen opnieuw tijdsverlies voor de Verzoeker opleverde. Dwz. het spoedeisend belang van deze urgentiezitting viel weg, evenals de mogelijkheid om in tweede instantie hoor en wederhoor door de rechter op de aangeleverde stukken te laten plaatsvinden.

Het punt is hier dat door de coronacrisis er kennelijk niet voldoende ervaring kon worden opgebouwd in ‘elektronische rechtspraak’ (althans bij deze rechter) waardoor de rechtsgang voor partijen ernstig verstoord kan raken. De grote achterstand die rechtbanken door de coronacrisis hebben opgelopen (en nog gaan oplopen) maakt dat Telehoren en Videozittingen waarschijnlijk sterk zullen gaan toenemen. Maar als de kwaliteit daarvan een normale zitting niet benaderd zal dat bij partijen zeer grote frustratie opleveren en wordt daarmee de rechtsgang en het rechtsgevoel sterk verstoord. Erger nog: er worden onherstelbare fouten gemaakt, met grote consequenties. 

Het zou dus een goede zaak zijn als bij telefonische of videorechtzittingen, waarbij een of beide partijen, met aantoonbare argumenten/incidenten, kan aantonen dat er sprake is van een verstoorde elektronische communicatie, deze zittingen met de hoogste spoed op de juiste wijze worden overgedaan. Bovendien: als er weinig mensen bij een rechtszaak betrokken zijn hoe moeilijk is het dan om een 1,5 meter rechtszitting te houden?  Oppassen dus, dat de overbelastte Vrouwe Justitia niet door het coronavirus wordt geïnfecteerd!!

Het geluksgevoel in tijden van corona

Het laatste decennium heeft wereldwijd het wetenschappelijk onderzoek naar ons geluksgevoel veel belangstelling gekregen, niet in de laatste plaats omdat het besef bij nationale en regionale overheden doordringt dat men beter op geluk kan sturen dan op materiële welvaart.

Geluksonderzoek is ingewikkeld omdat bij het meten ervan vele factoren een rol blijken te spelen: je genetische predispositie, je opvoeding (warm/koud nest), je persoonlijkheid (extravert optimisme/ neurotisch pessimisme), je leeftijd (junior/senior), je gender, je gezondheid (tijdelijk/chronische ziekte), je sociale inbedding (hechte banden/geïsoleerdheid), je werk (nuttig/geen), je beliefsystem (religie/seculier), je inkomensniveau (arm/rijk), omgevingsfactoren (stedelijk/plattelands wonen). En een kortstondige dagelijkse geluksemotie is iets anders dan een langdurig algemeen gevoel van tevredenheid met je leven. (In Nederland doet oa. The Erasmus Happiness Economics Research Organisation onderzoek, beslist aardig om eens te Googelen als je van ingewikkelde research houdt).

Wereldwijd zijn de geluksprofessors het wel aardig eens welke factoren vooral een belangrijke, primaire bijdrage leveren aan ‘het algemene geluksgevoel’: 

  1. de persoonlijkheidsfactor (40/50%) die samenhangt met het optimisme dat je zelf invloed kunt uitoefenen op datgene wat je unhappy maakt; 
  2. het hebben van een informeel, hecht, emotioneel intiem netwerk van vrienden en familie;
  3. de geneigdheid een ander te helpen cq. gelukkig te maken. 

En nu naar de coronacrisis. 

Ad 1) Je kunt zelf geen invloed uitoefenen op het bestaan het coronavirus. Hooguit op een passieve manier controle krijgen op het beloop van het virus door de adviezen van wetenschappers en politieke beleidsmakers op te volgen. Je hebt daarbij niet het gevoel je leven zelf te kunnen aansturen, je moet ‘gehoorzamen’. Dat houden we wel even vol, want we zijn geschrokken, ongerust en in de war. Maar na enige tijd, als de schrik weer wat bekomen is, komt het ‘ik’ weer boven water en dat wil geen stuur van buitenaf, dat wil de grip op zijn eigen bestaan (lees geluksbeleving) terug, en dat moet iedereen dan maar voor zichzelf doen. Zo waren we het toch gewend (althans in westerse samenlevingen)? 

Ad 2) De coronamaatregelen houden ons weg bij het geluksgevoel dat we ontlenen aan hechte vriendschaps/familiale contacten. We kunnen bellen, appen, mailen en skypen wat we willen, maar dat is beslist niet the real thing. Het echte fysiek menselijke, huidhongerige zintuigcontact is wat de sociale media bij lange na niet kunnen bieden. Als je een watersnood-, orkaan-, of aardbevingsramp hebt kruipt iedereen tegen elkaar aan, huilend, troostend, lijfelijk elkaar helpend, maar met zo’n virusramp kan dat nou juist niet. Weg geluksgevoel.

Ad 3) Een ander happy maken, dat gaat nog wel een beetje maar met al die zelfopgelegde vrijheidsbeperking beslist niet zoals we dat gewend waren: vrijwilligerswerk, mantelzorg, klusjes doen voor een ander, iemand uit eten nemen, een bezoekje afleggen, opa/oma kinderoppas, het gaat niet of nauwelijks. Weg geluksgevoel. Dan maar jezelf happy maken door jezelf te verwennen? Nou, daarvan weten we dat dat niet of maar heel kortstondig werkt. Altruïsme en de dankbaarheid daarvoor, dat werkt in op het duurzame geluksgevoel, dat weten we ook.

Kortom, het virus is niet alleen een directe aanval op je gezondheid maar een indirecte, trefzekere aanval op ons primaire geluksgevoel. Vanuit het streven naar dat primaire geluksgevoel is die protestneiging tegen de coronamaatregelen dus goed te begrijpen. Maar de vraag is of je het geluksgevoel weer snel terugkrijgt als je de coronamaatregelen (te snel) weer loslaat. Ik denk het niet. Ik ben voor een zeer voorzichtige aanpak omdat er voor het eerst in de menselijke geschiedenis een pandemie is van ongekende omvang en impact en we dus de besturing ervan van alle kanten heel grondig moeten bestuderen. Want deze crisis is zeer waarschijnlijk de generale repetitie voor wat ons in de toekomst nog te wachten staat. 

En bovendien: is het nou zo moeilijk om es een tijdje niet op een terrasje te zitten? Om es een seizoen niet met vakantie of naar een festival te gaan? Om es een tijdje niet naar de kroeg, museum of bios te gaan? Om es een tijdje met ongepunt haar, ongevijlde nagels en zonder een nieuw zomerjurkje te rond te lopen? Om te gaan hardlopen of fietsen in plaats van naar de sportschool te moeten? Om eens niet midden op het pad van de supermarkt met je buurvrouw te gaan staan kletsen? Zijn we inmiddels zo verwend…?

Gerard Reve in tijden van corona

Omdat ik die man zo mis bel ik Gerard Reve maar eens op in het dementen verpleeghuis. Hij moet zich toch ook erg eenzaam voelen in deze dagen, zeker nu men hem haast alweer vergeten lijkt te zijn.

Gerard: Hallo, met de volksschrijver Reve, u weet wel.

Chris: Hallo Gerard, met Chris, wat fijn je te horen, we missen je erg. Hoe gaat het met je daaroo?

Gerard: Ik wil dood, verder alles prima!

C: Haha! Maar ik kan me zo voorstellen dat het in deze coronatijden wel een erg saai leven is in het tehuis, heb je wel genoeg te doen?

G: Nou ja, je hebt hier toch wel veel vrijheid in het gesticht hoor. Ik zeg maar zo: Je mag alles ter wereld doen, als je maar worstelt.

C: Oh gelukkig, dus als jij de dag sluit is die toch nog wel redelijk gevuld geweest?

G: Nou, zo is het nou ook weer niet helemaal hoor, want de dag sluit ik nooit. Want als ik de dag sluit gaat hij nooit meer open.

C: Ok, dus je wilt toch ook weer niet helemaal dood begrijp ik? 

G: Ach, ik denk maar zo, je gaat dood of je blijft leven, je zit altijd goed.

C: Dus ik neem aan dat je in deze stille dagen toch ook wel veel troost aan je geloof hebt?

G: Ja, dat is een Godsgenadige weelde die ik heb. Ja, mijn geloof is een prachtig geloof, helemaal niet duur ook, en bedoelt voor alle mensen, te land, ter zee en in de lucht!

C: Ha, God is voor jou gelukkig een troost, God is niet dood!

G: Nee, beslist niet. God is niet dood. God heeft de kanker. Dat wel natuurlijk. Maar de pers en de autoriteiten werken samen om het zolang mogelijk geheim te houden.

C: Hoe bedoel je dat?

G: Nou ja, God wordt zo langzamerhand ook een dagje ouder. En omdat ie ook een mens is, die de eeuwigheid niet heeft, net als hare majesteit de koningin overigens, moet hij er vroeg of laat ook danig aan geloven. Daar ben ik wel eens compleet beroerd van, omdat ik zulk een verschrikkelijk medelijden met hem heb. 

C: Zeg, en naast God’s troost, heb je wat vrienden in het tehuis?

G: Ja, die had ik hier wel, maar er sterven veel mensen de laatste tijd. Je kunt wel opbellen en schrijven naar de autoriteiten, maar wat kunnen die er aan doen?

C: Niet alleen blijven zitten hoor Gerard!

G: Ja, dat is hier wel moeilijk hoor, met al die zieke mensen hier. Kijk, een zieke vriend kan ik overal krijgen. 

C: Blijven proberen hoor!

G: Ja, ik heb gister nog een briefje in de hal opgeplakt, met een aantrekkelijke tekst: Fijne troostvriend gezocht, klein gebrek geen bezwaar! 

C: Zeg, nog eens wat, dragen de zusters bij jou ook mondkapjes?

G: Ja, allemaal. Maar zoals het een goed Katholiek betaamt sjoemelen ze met de regels van het wereldlijk en wettelijk gezag. Zuster Immaculata, je weet wel, die elke dag mijn billen wast, naar genoegen moet ik zeggen, dat wel, zet haar mondkapje altijd af als ze mij ‘s ochtends uit mijn halfslaap wakker kust. Wat een ware liefde nietwaar? Wat dat betreft is het Katholicisme een debiel geloof, dat er natuurlijk ook moet zijn. 

C: Mooi dat ze tenminste genoeg mondkapjes hebben om jullie te beschermen.

G: Ja, en omgekeerd, want ze zet ook wel eens een mondkapje op mijn mond. Ik denk dat dat voor straf is want ze zegt dat ik soms wel eens erg zondige en tevens erg ontuchtige taal kan uitslaan. Over beeldige rooms-katholieke zeeverkenners denk ik. Want zelf weet ik dat niet meer omdat ik niet geheel goed bij mijn hoofd ben. Maar ja, bestaan er mensen die dat wel zijn? Nou ja, dan geef ik maar aan haar toe, aan zo’n muilkorf, want het lijdt geen twijfel dat ik zeer slecht ben.

C: Je komt natuurlijk niet buiten hè? Dat is wel erg jammer want ik weet dat je erg van de natuur houdt.

G: Nou heel soms wel, in de binnentuin rondjes draaien, maar niet bij slecht weder hoor. Wat dat betreft zou ik wel eens een autoritje willen maken. Want in de auto is het altijd mooi weer.

C: Nou, als je weer bezoek mag, wil ik je best een middagje rondrijden hoor.

G: Dat is erg aardig van je, doen we, geweldig. Soms kan ik het leven nog steeds geweldig vinden. En dan straks nog het eeuwige leven in de hemel. Ik denkt wel eens, waar hebben we het allemaal aan verdiend?

C: En Gerard, ter afsluiting, vind je het goed dat ik ons gesprekje opschrijf, ook mooi voor je fans?

G: Ja natuurlijk, want je hoopt natuurlijk dat mijn prachtige wereldboeken in deze tijd nog steeds gelezen worden, bewonderd en verslonden, door oud en jong, arm en rijk. Ja, schrijf het maar op, want als je het opschrijft heb je het gelijk op papier.

C: Dag Gerard, fijn je even gesproken te hebben, tot betere tijden en…..hou vol!

Bijltjesdag voor de vrijemarktjongens?

Nog even terugkomen op die mondkapjesaffaire. Een artikel in de Volkskrant (‘In de mondiale strijd om mondkapjes…’, dd.180420) laat zien hoe het er in de keten van producenten, handelaren, leveranciers, distributeurs, logistieke ICT-ondersteuners en afnemers van de vrijemarkteconomie toegaat. Het vrijemarktmechanisme dat in vredestijd vraag en aanbod verwerkt, die keten dendert in Corona-oorlogstijd (hoge vraag, schaars aanbod) onveranderd, brutaal en genadeloos verder. Met als gevolg: levens kostend tijdsverlies, rampprofiteurs, economische chaos en vooral vermijdbaar onnoemelijk leed.

In de marktketen van producent tot de gebruiker van persoonlijke beschermingsmiddelen (pbm) stelt de overheid zich met behulp van het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH) op als centrale inkoop coördinator, maar stuit daarbij op allerlei problemen. Om te beginnen de eigen organisatorische opzet- en aanloopproblemen sinds 17 maart. Veel te laat natuurlijk, wanneer je de Chinese en Italiaanse lessen en de kennis over de virusverspreidingssnelheid in aanmerking neemt.

Vervolgens blijken de schakels in de marktketen niet gericht te zijn op het snelste en het betrouwbaarste eindresultaat, namelijk dat een zorgverlener zo spoedig mogelijk en met veilig materiaal levens kan redden. Nee, men beschermt, zoals gebruikelijk, in de eerste plaats zijn eigen marktschakel en gaat daarbij de concurrentie aan met andere schakelhouders:

  • De producenten sjoemelen met de kwaliteitsnorm en speculeren op een veronderstelde concurrerende maar zeer winstgevende marktprijs; 
  • De tussenhandelaren concurreren onderling om de gunst van de producenten;
  • De leveranciers en hun distributeurs moeten hun gebruikelijke snelle distributiesysteem met pbm-afnemers opgeven en overlaten aan de centrale overheidsinkoper (LCH), die niet direct of pas na een week(en?) op hun aanmelding reageert. De feitelijke leveranciers melden zich, althans voor een deel, natuurlijk niet of gaan vervolgens toch hun gang.
  • De bedrijven die ondersteunende logistieke ICT-expertise kunnen bieden (de overheid heeft die expertise niet) concurreren ondertussen ook nog eens onderling. 
  • De echte afnemers, dat wil zeggen: de managers van ziekenhuizen en zorginstellingen, bewaken ondertussen hun eigen aangelegde voorraden. 

Dit vrije marktsysteem werkt niet in oorlogstijd; te gericht op maximaal geld verdienen, te traag, te juridisch, te bureaucratisch, te politiek gevoelig.

De overheid, die al deze bekende ketenproblemen natuurlijk ruim van tevoren kon zien aankomen, heeft ook geen invloed op de eigen nationale productie van pbm’s via wettelijke noodmaatregelen om daarvoor geschikte bedrijven aan te wijzen om lokale productie op te starten, ongeacht licenties e.d., zoals bijvoorbeeld de Portugese overheid wel doet. 

En de onbeschermde zorgmedewerker in het verpleegtehuis, de wijk-, bejaarden en GGZ-zorg, etc., die wordt besmet en anderen besmet, ploegt ondertussen maar stug voort. Kortom, het vrije marktmechanisme aan willen houden in een wereldcrisistijd is een amorele, zo niet haast criminele overheidsdaad. En gezien de trage overheidsreactie om tijdig pbm’s te leveren zou het me niks verbazen als straks, in het post Corona tijdperk, in het parlementair onderzoek die traagheid niet alleen aangemerkt wordt als een fout beleid waarvan we moeten leren, maar als een vermijdbaar en verwijtbaar mensen leven kostend beleid. Een sociaal Srebrenica in eigen land.

Je kan naar deze zaken dystopisch, utopisch of onverschillig kijken maar…de economische karavaan van de vrije markt jongens trekt gewoon verder.

One flew over the Netherlands

Als je die 70+oudjes eigenlijk ook wel kwijt wil, vooral die ziek, zwak en misselijk zijn, dan moet je de zorgmedewerkers in de bejaarden-verpleeg- en GGZ-tehuizen en in de wijkzorg niet te snel persoonlijke beschermmiddelen (pbm) geven. Dan moet je die oudjes wegtriageren van de IC’s. En de fitte oudjes voor onbepaalde tijd in hun huis ophokken, keurig isoleren van de maatschappij, net zolang tot er een vaccin is. En stug blijven volhouden dat presymptomatische, asymptomatische en herbesmettingen door zorgmedewerkers of bezoekers niet bestaan. Zo kan de economie weer snel open, en zijn we af van die ziektekostenslurpende babyboomers. En dat alles tegen een minimaal aantal andersoortige doden die noodzakelijkerwijs toch zullen moeten vallen. 

Zoiets kun je natuurlijk nooit hardop zeggen (behalve ratten als Jort Kelder dan) maar je kunt het er wel naar maken. En je kunt er ook nog goeie excuses voor aanvoeren: ‘ja, er zijn nou eenmaal te weinig pbm’s, te weinig testmogelijkheden, te weinig goeie tracking mogelijkheden, en de echte mortaliteitscijfers, ja, dat weten we eigenlijk niet. En wees nou eerlijk, je kan de hele wereld natuurlijk niet erg lang gaan platleggen, dat snap je zelf ook wel’.

Ik overdrijf zegt je? Het recente uitgelekte regeringsbeleid in Engeland mbt. 70+ers, (Sunday Times/Welingelichte Kringen) en het Witte Huis-economiebeleid in de VS (dagelijkse TV), die gaan openlijk die kant uit. En in een aantal Europese landen wordt een (gedeeltelijke) lockopen al ingevoerd (Oostenrijk, Denemarken) of is er überhaupt geen lockdown geweest (Zweden, en vele niet Europese landen). 

In Nederland lijkt men zo langzamerhand coronamoe te worden; er wordt van verschillende maatschappelijke kanten (horeca, werkgeversorganisatie) druk uitgeoefend om de coronamaatregelen snel te versoepelen. Er zijn weer meer samenscholingen geconstateerd en niet in de laatste plaats door onverschillige jongeren die het terras op willen chillen. Nee, de economie gaat het sluipenderwijs winnen van de gezondheid, dat kun je nu wel hardop zeggen.

Ik moest weer even denken aan die die onovertroffen film ‘One Flew Over the Cuckoo’s Nest’ en wat er uiteindelijk gebeurde met die lastige Randle Patrick (Jack Nicholson) en Chief Bromdon (Will Sampson): die kregen een lobotomie.

Postscriptum: inmiddels maakte Trouw bekend dat een van de redenen dat het aantal IC opnames terugloopt het gevolg is van het de facto niet meer opnemen van zieke 70-plussers. Typisch NL: geen beleid, wel gedogen.