Moet de kunst op dieet?

Communiceren is zo dicht mogelijk langs elkaar heen praten. De taal zit immers vol met misverstanden, misvattingen en wanbegrip. Taal speelt zich op zijn minst af op drie niveaus:

  • Er is de taal waarin wij denken, onszelf iets duidelijk maken, met onszelf communiceren (denktaal);
  • de taal waarin we met elkaar praten, de ander face to face iets duidelijk proberen te maken (spreektaal);
  • de taal waarin wij schrijven, de ander op afstand iets duidelijk willen maken (schrijftaal). 

De denktaal is meestal vluchtig, brokkelig, nogal onsamenhangend, associatief, en ze verdwijnt gemakkelijk uit het geheugen. 

De spreektaal is samenhangend, preciezer, doelgerichter, en blijft meestal wel in het geheugen hangen. En ze wordt onvermijdelijk begeleid met allerlei non-verbaal gedrag dat betekenis moet geven aan de inhoud van het gesprokene. Maar bij het verbale betoog kan het non-verbale gemakkelijk ook niet congruent zijn met de woorden, hetgeen bij de luisteraar het verwarrende gevoel opwekt: hier klopt iets niet, dat glimlachje past niet bij die zware woorden, die ja-woorden passen niet bij het nee-schudden, e.d. 

De schrijftaal lijkt nog de meest precieze vorm van communiceren; men schrijft en schrapt weer om tot het meest heldere, samenhangende betoog te komen. Maar ook bij de schrijftaal moet de lezer goed op de hoogte zijn van allerlei onuitgesproken contexten en paradigma’s waarin het geschrevene staat om het goed te kunnen begrijpen. Zelfs in de meest zuivere talen, b.v. die van de formele logica of de wiskunde, is dat het geval (*). 

Je zou kunnen zeggen: het denken maakt de onderdelen, het spreken kiest de beste uit en legt ze in een begrijpbare volgorde, het schrijven monteert ze stevig aan elkaar. Zoiets. Kortom, denken, spreken en schrijven is een glibberige bezigheid; er zit uiteindelijk niks anders op dan je best doen om zo dicht mogelijk langs elkaar heen te communiceren. 

En dat brengt ons bij de taal van de kunst, de kunst zonder woorden: de klanktaal van de muziek, de beeldtaal van de beeldende kunst, lichaamstaal van de dans. Het lijkt het domein waarin de emotie het allereerst wordt aangesproken. Maar in tweede instantie zal het daar niet bij blijven, ook de emotie, de sfeer, de toon zal zich vroeg of laat in taal gaan ‘vertalen’. Het is deze taal die om een interpretatie vraagt. De emotie die zich verwoordt. Of de taal heeft zich allang esthetisch vertaald, d.w.z. de emotie is al voorgeprogrammeerd, bijvoorbeeld: ‘Oh ja, Bach, dat is….., Mahler is….., Picasso is…., Hopper is…., Béjart is……,’ etc. Het is de taal van de kunst die zich al in het culturele geheugen heeft gevestigd, en daarmee sturing geeft aan de emotie. De geframede emotie die ook al te lezen is in de museum- of concertfolder (**).

Dat brengt je bij de vraag: is de zgn. Vernieuwende Kunst de kunst ‘die nog niet vertaald is, die nog geen verwoording heeft gekregen, nog geen culturele interpretatie heeft gevonden?’ (of misschien de nog bredere vraag wat het onderscheid is tussen kunst en geen kunst) 

Ik ben geen kunstkenner en kom dus voorlopig niet veel verder dan dit: vernieuwende (of scheppende) kunst is niet iets nieuws maken, niet iets dat nooit eerder vertoond is, dat volstrekt uniek is. Ja, denk je dan, dat is er zoveel, dat is mijn smartphone ook. Nee, vernieuwende kunst is niet iets nieuws maken maar iets nieuws maken in het hoofd van de kijker/luisteraar. Iets nieuws wat hem definitief verandert: misschien verandert zijn gebruikelijke gevoels- of zintuigelijke waarneming, zijn vaste belief-system, zijn normen, zijn gedrag (***)? 

Het verandert in ieder geval ten diepste zijn denktaal, in de manier waarop hij zichzelf iets nieuws, een ontdekking, probeert duidelijk te maken. En ditmaal zal de nieuwe ontdekking niet in het geheugen verdwijnen. 

Het verandert bijgevolg ook zijn spreektaal, hij zal over zijn nieuwe ontdekking praten op een wijze zoals hij nog nooit eerder gedaan heeft. En een dergelijk gesprek zal ook door zijn gesprekspartner(s) waarschijnlijk goed herinnerd blijven. En daarmee verandert het ook zijn schrijftaal wanneer hij zijn enthousiasme (of afkeer) vastlegt, mailt of publiek maakt. Zoiets zal er dan gebeuren, zoiets zeer ingrijpends. 

Tsja, maar met dit idee zou heel wat zogenoemde en zogenaamde Vernieuwende Kunst op dieet moeten (zoals Nietzsche het uitdrukt). Dat moet dan maar.

(*) Het idee dat de taal van wiskunde steriel, abstract en beperkt is tot getallen en methodes is een groot misverstand. Alle wiskunde is visueel te maken, kan in woorden of verhalen worden uitgedrukt, of in fysieke (bewegende) objecten. En ook wiskundeproblemen kunnen met intuïtief denken benaderd worden (Jo Boaler, professor of mathematics education, Stanford University, VS). De alpha’s en beta’s liggen veel dichter tegen elkaar dan ze zelf denken.

(**) Overigens heeft de ‘vernieuwende kunstenaar’ zich meestal zelf al een plek in het domein van de kunst toebedeeld door, vaak als collectief, een manifest te schrijven waarin staat hoe de kunstconsument hun werk moet interpreteren. Of men laat dat over aan de kunstcriticus die hun werk ‘vertaald’, verwoord. Bv. bij het Surrealisme, Bauhaus, De Stijl, Abstract Expressionisme, e.a.

(***) Voorbeeld: Ik kan nooit meer een veld klaprozen zien of ik zie Monet. Of: Sommige straatgrafitti is beslist geen vandalisme, Bansky is prachtig, iets voor woningbouwverenigingen en bedrijven. Of: Alle bebop (jazz) die ik beluister gaat terug naar de eerste keren dat ik Charley Parker hoorde spelen, ik was hopeloos verkocht, de reden dat ik een saxofoon heb gekocht.

Losse notities week 17

  • De app van de NOS is de afgelopen week ook al in een plaatjesboek veranderd. Titel plus plaatje vormen nu al voldoende nieuws en nodigen niet meer uit tot lezen. Dit soort ‘moderne’ nieuwsbenaderingen ondergraven nog verder de nauwelijks meer aanwezige leesvaardigheid van de jongere generaties.
  • Nationaal en Europees is sprake van eindeloze discussies over Covid-paspoorten om te kunnen reizen. Voor landen met vaccinatieverplichtingen (Gele koorts e.d.) was er Europees al 50 jaar het gele vaccinatieboekje. Een sticker van het vaccin, de datum en een stempel vormden voldoende bewijs (zoals nog steeds wordt gebruikt voor huisdieren). Een Covid boekje hoeft niet meer te omvatten dan 3 pagina’s: vaccinaties, test antigenen (al Covid gehad) en testdata.  Ingewikkelder is het niet, ook niet als app op een telefoon. Maar de meestal falende IT systemen van de overheid zullen zelfs een dergelijk systeem niet aankunnen, want er zullen heel (te) veel extra eisen worden gesteld ten aanzien van de massale verwerking van de data van uitgegeven paspoorten in grote systemen. Plus eindeloos veel privacy bezwaren.
  • Volgens onderzoeksjournalisten van de NRC vormt de Rotterdamse haven ondergronds Europa’s grootste distributie centrum voor harddrugs. Als je het verhaal leest sta je enerzijds versteld van de verfijnde plannings- en besturingstechnieken van de criminele managers – grotendeels gebaseerd op corrupte werknemers en transporteurs in en rond de organisatie van de haven. Treedt daar maar eens tegen op als politie of justitie. Anderzijds is het logisch: ze hebben fantastische voorbeelden aan de wijze waarop het gewone bedrijfsleven werkt.
  • Meten is weten. Maar wat gemeten wordt is vaak te onbetrouwbaar voor wat je wilt weten, de meetgegevens worden nog onbetrouwbaarder door de verwerking en de uitkomsten van de meting worden ook nog eens verkeerd geïnterpreteerd en gepresenteerd. Twee Amerikanen schreven er recent een onthutsend boekje over: ‘Calling bullshit  in a Data driven World’ (Jevin West/ Carl Bergstrom). Nu snap ik waarom het RIVM naar huisartsen verzonden vaccins al als geprikt beschouwde, terwijl bij de huisartsen de koelkasten uitpuilden van de voorraden. En het was geen klein meetfoutje.

De uitstervende mens maakt plaats

Hoe erg zou het zijn als de mens zou uitsterven? Is dat nou zo’n gekke vraag? Nou nee, alle geleerden waarschuwen al decennialang dat we de verkeerde kant uitgaan, dat we de aarde uitputten, uitvreten en uitwonen, en daar zit een end aan, natuurlijk, ook voor ons. Bovendien, het is al zo vaak in de evolutie gebeurd dat allerlei menssoorten uitstierven, weliswaar om andere redenen dan door eigen toedoen, maar toch. Dat wij als enige mensdiersoort nog aan een dun takje van de evolutieboom hangen, tsja, dat is waarschijnlijk meer toeval dan wijsheid. Je kan toch aan je eigen evolutionaire succes ten onder gaan, waarom niet? De menselijke mutant die op de jaarkalender van het aardse bestaan (4.5 miljard jaar) nog maar enkele seconden aanwezig is en zich dan al zo overwoekerend dominant gedraagt over alle dier- en plantensoorten, en met zo’n ongelofelijke snelheid, zoiets geks is nog nooit in de evolutie van miljarden jaren vertoond. 

Het zal de evolutie zelf trouwens een zorg zijn, die heeft geen doel, richting of rechtvaardigheid, dat hebben we van Darwin wel geleerd. De evolutie heeft echt geen boodschap aan een individueel organisme, aan een soort, of aan een ecologisch systeem. De evolutionaire wetten zijn zonder aanzien des persoons, ze zijn genetisch in ons lijf onbemerkt werkzaam, opgeslagen in het DNA-archief van onze evolutie. En via de cultuur passen we ons aan bij een telkens veranderende ‘vijandige’ omgeving. Lukt dat niet tijdig, nou, dan verdwijnt een organisme in de historie, punt uit (*). De mens als tijdelijke ziekte van de aardkorst.

En kom nou niet met God aan, dat soort ouderwets en absolutistisch gezagsdenken hebben we nou wel gehad, hou daar nou eens mee op, het heeft onze zelfverheffende menselijke soort vele malen, en nog steeds, meer kwaad dan goed opgeleverd (**). God is wat de stekel is voor het stekelvarken. En ook het stekelvarken is nu het uitsterven nabij.

Maar goed, we verzetten ons tegen een dreigende ondergang, daar zijn we druk mee bezig. Nou ja, we? De meeste wereldburgers zijn er totaal niet mee bezig, die zijn dagelijks bezig met brood op de plank krijgen en een fatsoenlijk dak boven hun hoofd. Of ze proberen te ontsnappen aan de effecten van ontbossing, vergiftiging, vervuiling, overbevissing, opwarming, noem maar op. Ze hebben helemaal geen tijd, energie, competentie en zin in nadenken over het grote overlevingsplaatje. Dat zou allemaal nog niet zo erg zijn als hun seculiere of religieuze leiders dat voor hen deden, maar helaas, dat doen ze niet. Zelfs de leiders van de (15) belangrijkste westerse democratieën kunnen de overlevingsboodschap maar moeilijk aan de bevolking kwijt, ondanks de snel groeiende wetenschappelijke kennis en technologie die tot hun beschikking staan.

Nee, kennis en technologie heeft ons alleen nog maar succesvoller gemaakt, meer mensen gezonder, minder arm, minder oorlog, maar de rest van het aardse leven gaat als gevolg daarvan er alleen maar hollend op achteruit. En een wereldwijde aanpak, de enige aanpak die zoden aan de dijk zet, dat zit er om allerlei politieke, economische en ideologische redenen niet in. (Zie ook: Ethisch consumeren). Ik moet daarbij altijd denken aan die fraaie uitspraak van Einstein: we kunnen een probleem niet oplossen met de denkwijze die het heeft veroorzaakt.

Iedereen denkt natuurlijk wel eens na over zijn eigen dood, ik wel tenminste, dat is vooral het privilege als je ouder wordt en kinderen en kleinkinderen hebt. Als je kinderen hebt is verkrijg je ook het privilege om emotioneel te ervaren dat je zelf minder belangrijk bent dan je kinderen. Je ervaart dan altijd je ondergeschiktheid aan het welzijn van je kinderen. Die dienende positie aan kinderen, aan iets groters dan jezelf, is de diepste en waardevolste existentiële ervaring die je kunt hebben. Want er bestaat geen diepere emotionele relatie dan die tussen ouder en kind. In die zin doe je mee aan het beloop van de evolutie. 

Doodgaan als oudere, als individu, door evolutionair toedoen, daar is niets tragisch aan. Het is een kwestie van plaats maken, van tevreden zijn met je onvermijdelijke lot, het onverschillige evolutionaire lot dat er is ten gunste van de volgende generatie.

Doodgaan als specifieke groep, door menselijk toedoen, bijvoorbeeld door genocide – zoals Assyriërs, Armeniërs, Joden, Rwandezen, Jezidis, etc.(*** ), vechtend tegen je teisterende lot, ja, dat is hoogst tragisch en onder alle omstandigheden hoogst verwerpelijk. Maar genocide blijft in de menselijke geschiedenis een episodisch, lokaal politiek of religieus gestuurd fenomeen. En ook hier: genocide is een gruwelijke kwestie van plaats maken, ditmaal ten koste van andermans generaties.

Doodgaan als mensheid, door de mensheid zelf veroorzaakt, is historisch gezien een volstrekt nieuw fenomeen. Nog nooit vertoond en misschien daarom juist een ver van mijn bed show omdat wij niet gewend zijn vele generaties vooruit te denken. We doorvoelen niet aan den lijve wat dat betekent. Maar ook hier: het is een tragische kwestie van plaats maken, ditmaal ten koste van de mens en ten gunste van al het andere, overblijvende leven.

Hoe erg zou het zijn als de mens zou uitsterven? Dat zou erg zijn want zelfs de laatste mens was liefdevol aan zijn kinderen gehecht en zij aan hem/haar. En tegelijkertijd ook niet erg, want het is plaats maken voor het overgebleven restje leven. Dan wordt er plaats gemaakt voor het Mensloze Leven zelf.

Spijtig, erg spijtig, antropomorfisch gedacht, maar gek genoeg: zit er toch ook niet iets troostends in die gedachte?

* 99% van alle soorten die ooit geleefd hebben zijn nu uitgestorven (Wikipedia).

** Als men ‘seculiere wijsheden’ uit religieuze verhalen kan trekken valt er nog steeds veel te leren van het Christendom, het Jodendom, de Islam, het Hindoeïsme, het Confucianisme, het Taoïsme, het Boeddhisme, etc. Het geloof in een bovennatuurlijke bron, in een ontologische god(en) die de metafysische achtergrond en rechtvaardiging van religies vormt, is geen noodzakelijke voorwaarde om de ‘levensbeschouwelijke teksten’ als cultureel waardevol te bestempelen.

***Zie: Genocideverdrag(1951) en de lijst van genocides (Wikipedia).

Citaten om met Pasen te overdenken

  • The folly of human pride distresses me – that, although we are animals among animals, we believe we have the right to enslave the rest of the living world. This makes us dangerous, and at the same time ridiculous. However much we empower ourselves with increasingly sophisticated technology, we remain comic creatures, like the cat that a child dresses as if it were her doll. It’s urgent that we learn to confront the truth of ourselves, before we’re destroyed by our obstinate determination to become immortal. The animal man has to be self-critical. The future that interests me is a future of absolute openness to the other, to any living being, to everything endowed with the breath of life (auteur Elena Ferrante).
  • Free will is an ambiguous expression. In the commonsense meaning of “being free to decide”, of course there is free will: we do decide. If, instead, by free will you mean that in deciding we violate known laws of physics and their standard causal relations, then no, there is no free will in this sense; the evidence is now overwhelming. What happens in a “decision” is a very complex network of microevents in the brain, which is too complicated to predict. As clarified by Spinoza, free will is real: it is the name we give to our own inner complexity (fysicus Carlo Rovelli).
  • In zijn verhaal ‘Iemand klopt op mijn deur’ haalt László Krasznahorkai (1954)  de schrijver Sándor Márai aan, die zei dat ‘in de pauze van de geschiedenis’ altijd een soort mens uit het riool omhoog kruipt dat ‘ploerterige bekrompenheid en ontembare agressiviteit’ in zich verenigt. Krasznahorkai ziet het nog scherper, want volgens hem loopt dat type mens al veel langer rond. ‘Hij is zelden alleen, draagt altijd ondetermineerbare militaristische kleding, zijn theorie is schimmig, of eigenlijk niet-bestaand, aangezien die slechts een dwangmatige vorm van haat is, want haat is zijn essentie, zijn kompas’. En die haat, vermengd met hebzucht en afgunst, richt zich tegen vluchtelingen, Joden, homo’s en Roma, die naar behoeven uitgescholden en afgetuigd mogen worden. (Michel Krielaars – NRC).

Digitale notities

  • Correlatie is niet hetzelfde als causaliteit. Bewijst dus niets over oorzaak en gevolg. Maar algoritmen zijn gebaseerd op correlatie: die kunnen dus rekenenderwijs niet de echt de link tussen oorzaak en gevolg leggen. Toch sturen de hightech databedrijven op deze algoritmen, inmiddels wereldwijd gevolgd door lokale overheden. Algoritmen worden uit statistische puntenwolken gecreëerd door wereldvreemde techies zonder enige gevoel voor de menselijke samenleving. Maar gebrek aan kennis over de wereld en de mens wordt niet meer als probleem gezien, noch door bedrijven noch door overheden. Noch om winst te maken, noch om te bezuinigen of ‘fraude’ op te sporen.
  • Het lijkt niet gek te veronderstellen dat menselijk gedrag inmiddels indirect gestuurd wordt door de wijze waarop bedrijven en overheden hen via algoritmen benaderen. Misschien zijn we in die zin al computergestuurde robots.
  • Marjoleine de Vos verzet zich in een NRC column, zacht kritisch als altijd, tegen het gemak dat ons in de digitale sfeer wordt voorgehouden. Ze is van mening dat het digitale denken geen recht doet aan de ingewikkeldheid van zelfs de simpelste aspecten van het leven. Zo ook al die digitale vragenlijstjes die ze ons op websites en in de mail graag in willen laten vullen.

“Het lijkt er nooit op dat er iets anders onderzocht is dan de vooronderstellingen van degenen die het onderzoek in elkaar hebben gezet. En zo gaat het met alle gedigitaliseerde levensonderdelen. Iets anders dan wat men zich kon voorstellen dat je zou willen, kunnen of moeten zit er niet in. Juist dat is het punt. Het is niet zozeer de Kunstmatige Intelligentie die ons bedreigt, het is de versimpeling van wat leven zou kunnen zijn. Het is uitdagender en bevredigender om iets te veroveren dan om overal omringd te worden met ‘gemak’. Vooral geestelijk.”

  • Als verschillende bedrijven en instellingen allemaal AI Algoritmen gaan gebruiken, gaan die computers op elkaar reageren. De uitkomsten worden dan even onvoorspelbaar als weerprocessen: chaotisch.
  • Ik app, dus ik besta. Ik besta, dus ik heb gelijk. Ik haat, want ik krijg geen gelijk. Ik ben zielig want ze zien me niet staan. De sociale media overspoelen de wereld dagelijks met miljoenen primaire emoties van mensen, die ze in de werkelijke wereld nooit op deze wijze tegen een ander mens zouden uiten. Er is niet alleen sprake van een klimaatcrisis, maar ook van een sociaal morele crisis. Het water stijgt en overstroomt het land. De lava van haat, nijd en tranen stijgt op uit de virtuele vulkanen en bedreigen het überhaupt nog kunnen samenleven van mensen.

Weekje Filosofie (3): notities en citaten over Kapitalisme en Democratie

  • Overal waar een bepaalde klasse de macht heeft, komt een groot deel van de moraal van het land voort uit de belangen van die klasse, en uit haar gevoelens van klasse superioriteit (John Stuart Mill).
  • Behoud van bezit en macht wint het in deze neoliberale tijd nu dagelijks van welk ander belang dan ook. Om over ethiek maar niet te spreken.
  • Drijfveer managers bedrijven: managers moeten aandeelhouders tevreden stellen. Als dat lukt kunnen zij zelf vrijelijk hun gang gaan. En dat doen ze dan ook.
  • Rationele wetenschap, deskundigheid en technologie ondersteunen meestal de economisch machtigen.
  • Machtsuitoefening lukt vooral als je (baas van) de verteller bent van verhalen waaruit vele  gevaren blijken voor de toehoorders op korte termijn, net als bij sprookjes.
  • Democratie is een middel om moreel corrupte weinigen gekozen te laten worden door incompetente velen (Bernard Shaw).
  • De democratische publieke ruimte is een slagveld geworden. Te veel rat-achtigen bevechten elkaar met hun eigen individuele agenda’s (meestal met als doel om elkaar op te vreten).
  • De democratische samenleving ontmenselijkt. Menselijke beslissingen worden nu genomen volgens protocol, automatische procedures of algoritmen.
  • Nietzsche: feiten bestaan niet, er bestaan alleen interpretaties van feiten, dus toekenning van betekenis aan die feiten. Die publieke interpretatie wordt meestal door belangen van economische machthebbers gestuurd.
  • De mens heeft de mogelijkheid boven zichzelf en zijn beperkingen uit te stijgen en een übermensch te worden: uit te stijgen boven alleen maar menselijk kuddedier te zijn. (Nietzsche). Dat is al die machtige miljardairs gelukt via monopolistische roofpartijen, het beheersen van de media en het chanteren van nationale regeringen.
  • Nieuwe economische warlords als Bezos en Musk besteden hun miljarden niet aan huizen in London, of privé-eilanden, maar vooral aan hun eigen hobby’s als ruimtevaart (kolonies op Mars?) of bitcoins.
  • De Nederlandse pensioen walvis zwemt al 60 jaar door de maatschappelijke zee. Het vet weegt inmiddels meer dan 1.5 triljard euro. Politici twijfelen aan zijn overleving over vijftig jaar. Ondertussen rukken zwermen haaien (bedrijven, bestuurders en beleggers) jaarlijks, al meer dan 30 jaar, grote stukken vet van het stilletjes doorploegende beest.
  • Democratie is terug gebracht tot de macht van het getal (vooral uitgedrukt in geld).
  • Progressief Nederland verliest door zijn obsessie met culturele identiteiten uit het oog waar het zich werkelijk druk om zou moeten maken: de economische machtsverhoudingen en het teloor gaan van de menselijke leefomgeving
  • Blijkens de berichten van de ‘klimaattafels’ is het voor de regering eenvoudiger om miljoenen burger financieel en met extra werk te belasten dan vervuilende bedrijven.
  • Het kapitalisme zal uiteindelijk ten ondergaan aan een overdosis van zichzelf  zo stelde de filosoof Streeck. Behalve de kapitalisten zelf: die hebben hun bunkers in Nieuw-Zeeland al gereed gemaakt.

Weekje Filosofie (2):notities en citaten

  • De mens is allereerst een wezen dat geen genoegen neemt met het leven zoals dat gegeven is. Mensen zijn voortdurend bezig hun leven te veranderen. (Sloterdijk)
  • De burger is individu geworden, nog slechts verbonden in eigen (virtuele) netwerken, en breeduit concurrerend in de publieke ruimte.
  • Onderdeel van de heersend tijdgeest: het Individu heeft een door overmatig egocentrische belangen gestuurde subjectieve visie van de wereld. Maar die visie berust vaak op pure domheid.
  • Vanuit een inmiddels extreem subjectief perspectief kijkt ieder van ons naar een wereld die ons suggereerde dat ieders leven succesvol te beheersen was, als je je maar voldoende inspande. Inmiddels weten we beter.
  • De Verlichting: met wetenschappelijke kennis kun je de wereld beheersen. Het resultaat: met kennis en kapitaal kun je gerichter dan ooit letterlijk berekenend ten koste van anderen en de natuur je hebzucht en machtsdrang volgen.
  • Gramsci, de oprichter van de Italiaanse communistische partij zei het ooit fraai: ‘We moeten optimisme hebben van de geest, maar pessimisme van het intellect’. Dat lijkt nog steeds een bruikbaar devies.
  • De identiteitsdiscussie is eigenlijk een beetje merkwaardig. De nadruk ligt in de discussies vooral op wat iemand biologisch is, alsof het diersoorten betreft. Weinig andere identiteiten komen aan bod: vriendin van Bob, liefhebber van pop, tennister, bierbrouwer, Zwollenaar, journaliste etc. Of zouden die luide stemmen op sociale media geen andere identiteiten hebben?
  • Ridderlijkheid, bagage dragen, de deur openhouden – het heet nu ‘welwillend seksisme’. Voorrang geven en galant gebruikmaken van grotere mannelijke lichaamskracht is volgens psychologisch onderzoek verbonden met het op een voetstuk plaatsen van de vrouw – en dus seksistisch. Ooit heette mannelijke risicobereidheid: onverschrokkenheid, maar volgens de laatste richtlijnen van de Amerikaanse Vereniging van Psychologen behoort dit tot de verderfelijke ‘traditionele mannelijke ideologie’, ook wel aangeduid als ‘giftige mannelijkheid’. (Maarten Huygen/NRC)
  • De Amerikaanse socioloog Kimmel gebruikt de term ‘aggrieved entitlement’: voor relationeel, maatschappelijk of cultureel terzijde geschoven witte jongens en mannen uit de lagere inkomens- en sociale klassen. Ze zijn gefrustreerd omdat ze iets niet krijgen waarvan ze voelen dat het ze rechtmatig toekomt. Ze willen hun verloren terrein (vaak met geweld) terugveroveren. Hype ideologen als Jordan Peterson steunen deze ‘slachtoffers van vrouwen en multiculturalisme’. Kimmel is echter van mening dat de geestelijke problemen van deze mannen vooral veroorzaakt worden omdat ze geen zinvolle plek in de maatschappij meer kunnen vinden.
  • Opgehitst door de oorverdovende maatschappelijke herrie om hen heen, plegen lonewolfs, agressieve jongeren en psychisch gestoorden individuele aanslagen op medemensen met auto’s, messen,  ijzerneusschoenen, knuppels, vuurwerk, en ontploffend gasbommen in hun woningen.
  • In een cultuur die autonomie promoot wordt het individu geacht zichzelf te vormen en te vervolmaken – wat onherroepelijk mislukt. Dat mislukken kan gemakkelijk leiden tot het gevoel te falen. En dat gevoel te falen tot depressie. (Februari/NRC)
  • De toekomst is onzeker. Zelf zou ik vroeger hebben gedacht dat dat het grote voordeel is van de toekomst, maar ik begrijp nu ook wel dat het een nadeel is. Vooral als die toekomst je eigen verantwoordelijkheid wordt en je wordt geacht haar vorm te geven. (Februari/Ehrenberg-NRC)
  • De moderne depressie is een gevolg van de toekomst. Door de druk om zichzelf morgen weer opnieuw uit te moeten vinden, verkeert het soevereine individu in een voortdurende staat van oorlog met zichzelf. Soms implodeert die zelffabriek. Dan lukt het niet meer om een nieuw zelf te maken voor de nieuwe tijd. (Februari/de Lange-NRC)

Weekje Filosofie (1) : citaten en notities

  • Er is geen universele geschiedenis die van de wilde naar de humaniteit leidt, er is er wel een die leidt van de steenslinger naar de atoombom. (Adorno)
  • Mandela: een mens is een mens door andere mensen.
  • Zijn innerlijke kan een mens niet kennen. De mens kent zichzelf slechts ‘in de wereld’ met andere mensen. (Merleau Ponty)
  • Onze maatschappij fragmenteert (atomiseert) omdat de leden het steeds moeilijker vinden om zich sociaal als gemeenschap te identificeren. (Charles Taylor)
  • Laat theorieën sterven in plaats van mensen. (Karl Popper)
  • Onbeperkte tolerantie zal leiden tot het verdwijnen van tolerantie. (Karl Popper)
  • We zullen onszelf nooit veilig voelen, wat we ook doen. We moeten leren onzekerheid te verdragen. (Erich Fromm)
  • De toeslagaffaire. Het is gemakkelijk je verantwoordelijkheid te negeren als je denkt alleen maar een radertje in het geheel te zijn. (Milgram)
  • Pas als je je eigen feilen openlijk bespreekt, leer je er wat van. (Montaigne)
  • Als je jezelf veroordeelt wordt je altijd geloofd, als je jezelf prijst nooit! (Montaigne)
  • De ijdele gedachte de wereld te willen begrijpen, de ijdele verbeelding de wereld te kunnen begrijpen, de hoogmoedige inbeelding de wereld te begrijpen, de kinderlijk  hebzuchtige wens de wereld te bezitten, de narcistische gekte de wereld je macht op te willen leggen (naar Kierkegaard).
  • Met alle huidige hang naar roem en media-aandacht is het wrang om vast te stellen dat met name in de Westerse wereld 99,999% van de individuen 5 jaar na hun dood grotendeels vergeten zijn, behalve in de kleine familiekring. De doden zijn tegenwoordig, behalve voor nabestaanden, irrelevant in het dagelijks leven van mensen. Een minuscuul percentage: politici, schrijvers e.d. haalt wellicht tegenwoordig nog de 20 jaar. Enkelingen de 100, maar niet altijd omdat het zulke goede mensen waren.
  • Een menselijk leven is slechts een tijdvak tussen nog niet-zijn en kosmische vergetelheid. De honderdduizenden Coronadoden van 2020 verdwenen in die vergetelheid, veelal zonder afscheid en zonder herdenking tijdens hun begrafenis. Hun dood hooguit een rouwadvertentie opgeplakt op muren of gepubliceerd in een lokale krant.

Die is gek 4

Een lekker stel bij elkaar: Pols, een ex crimineel, jurist, die zich opstelt als advocaat van viruswaanzin (ik weiger hen anders te noemen) maar het niet is (‘teveel regeltjes in de advocatuur’) en Engel, een narcistische, gepsychopatiseerde complotdenker uit een juridisch smoezelig nest. Ik hou er niet van mensen ad hominem te bejegenen maar als je het te bont maakt door de overheid te beschuldigen van nazipraktijken (wat een belediging is voor oorlogsslachtoffers), door ziekelijk veel te liegen (b.v.‘de IC’s hebben nooit vol gelegen’), door een grenzeloze arrogantie (lees de neerbuigende houding t.o.v. de overheid, RIVM, CIDI, Stg. Skepsis, rechters, media, etc.), ja, dan is een uitzondering op de ad hominem regel wel op zijn plaats. 

De rechter trapt gelukkig niet in hun manipulatie. Ze toets de wet, die te dun blijkt, maar waarvan ze ook wel weet dat die wet niet afgestemd is op een nog nooit eerder in de geschiedenis vertoonde noodsituatie van een pandemie. En ook wel weet dat een razendsnelle wetsaanpassing heel goed mogelijk is. Dus opschorten en dan straks: exit viruswaanzin, voor de zoveelste keer. 

Je kan het niet vaak genoeg zeggen: sommige complotwappies zijn een kwaadaardig, besmettelijk virus waaraan je echt dood kan gaan.