De Seksoorlog van de Taliban (1)

Waarom zegt niemand wat velen intuïtief denken: de Taliban voert een seksoorlog.

Om te beginnen, over wat voor soort oorlog hebben we het eigenlijk? Als je een oorlog voert dan heb je iets te verdedigen of aan te vallen. Verdedigingsoorlogen en aanvalsoorlogen. Niet altijd heel scherp van elkaar te onderscheiden natuurlijk, maar toch: je verdedigt je territorium, of je valt aan om je territorium uit te breiden. Het Romeinse, Perzische, Turkse Rijk, etc., of meer recent, Napoleon, Hitler, Stalin, de Japanners, Mao, voerden aanvals/territoriumoorlogen. De Geallieerden en de Russen voerden in WW2 een verdedigingsoorlog. Vanuit het Taliban-perspectief is er bij hen nu sprake van een verdedigingsoorlog.

Er waren en er zijn uiteraard vele soorten oorlogen naast territoriumoorlogen: stammenoorlogen, godsdienstoorlogen, etnische oorlogen, ideologische oorlogen, handelsoorlogen, koloniale oorlogen, burgeroorlogen, onafhankelijkheidsoorlogen, proxy-oorlogen, …… termen die elkaar overlappen of waarbij de ene term de andere probeert te maskeren. Vanuit het Taliban perspectief gelden al deze termen wel (misschien met uitzondering van een koloniale oorlog). 

En al die oorlogen hebben een bij hun tijd passende strategische/tactische vorm: frontale man- tegen-man oorlogen, loopgravenoorlogen, guerrilla- en andere asymmetrische oorlogen, elk met hun eigen wapeninzet: conventionele hand- en vuurwapens, chemische, biologische en kernwapens, elektronisch gestuurde wapensystemen en recent: desinformatie- en cybertechwapens. Vanuit het Taliban-perspectief is er sprake van een asymmetrische, guerrilla- oorlog met vnl. conventionele- en internetpropagandawapens.

De rechtvaardiging van pure verdedigingsoorlogen lijkt vanzelfsprekend: als een volk met genocide wordt bedreigd dan zit er niets anders op dan je daar tijdig op voor te bereiden, de wapens op te nemen en desnoods een preventieve, totale oorlog te beginnen. Als een volk dreigt niet meer te kunnen overleven, omdat het langdurig onder honger, ziekte en oorlog lijdt, dan zullen de bouwstenen van een volk verdwijnen: de gezinnen en hun beschermende families en clans, inclusief de cultuur die hun leven organiseert naar doel, richting en zin. Dan is er geen sprake meer van een verdedigingsoorlog maar van een overlevingsoorlog. Een overlevingsoorlog kan al snel het karakter van een totale oorlog krijgen, d.w.z. dat niet alleen de soldaten vechten, maar ook de burgers op hun eigen beperkte wijze waarmee ook vrouwen, kinderen, bejaarden het doelwit worden van de vijand. 

Evolutionair gezien is een overlevingsoorlog noodzakelijk: men heeft voedsel, onderdak, grond, een gezin/familie/clan en bijpassende culturele waarden nodig om als een coherente samenleving te kunnen functioneren. Vanuit het Taliban-perspectief is er sprake van een verdedigingsoorlog, maar niet van een overlevingsoorlog omdat genocide van alle Afghaanse stammen door Westerse (of voorheen Russische, e.a.) troepen niet werd nagestreefd.

Deze Afghaanse oorlog gaat dus niet over het veiligstellen van het kale biologische bestaan, die kunst verstaan de Afghaanse volkeren al eeuwenlang. Ook economische belangen spelen aan beide zijden nauwelijks of geen rol (*), uitgezonderd de opiumhandel waarmee de Afghaanse warlords hun strijd financieren. De oorlog gaat over het willen vasthouden, door bepaalde fundamentalistische subgroepen, aan hun culturele bestaan dat in de kern gaat over de verdediging en het voortbestaan van de gezinsstructuur. En die structuur valt of staat met de seksuele dominantieregels van de man.

De atomaire eenheid van vrijwel elke cultuur is het gezin; alleen langs de kinderen kan de evolutionaire generatielijn worden voortgezet. Een gezinsstructuur, nodig om een kind succesvol tot volwassenheid te brengen, wordt bepaald door de man-vrouw verhouding. De stabiliteit van de man-vrouw dynamiek wordt door formele en informele wetten van een cultuur bevestigd en bewaakt. Streng of minder streng bewaakt, al naargelang een bevolkingsgroep floreert of door externe (sub-)culturen bedreigd wordt. In de meeste niet-Westerse culturen is de man-vrouw verhouding asymmetrisch, d.w.z. de man bewaakt de seksualiteit van de vrouw (**): de belangrijkste religieuze wetten zijn hier direct op ingericht en de minder belangrijke wetten zijn er een afgeleide van of zijn in ieder geval er niet mee in tegenspraak.

Veel niet-Westerse zgn. democratische landen omarmen wel de Westerse vrijheden en waarden, maar meestal niet die vrijheden en waarden die betrekking hebben op het seksuele gedrag van de vrouw. Alle grote religies (Islam, Hindoeïsme, Boeddhisme, Jodendom, Christendom) hanteren religieuze wetten die het seksuele gedrag van vrouwen voor, tijdens en na het huwelijk meer of minder sterk beperken en onder toezicht houden van mannen, de familie, de clan of de staat. Ook in niet-Westerse Christelijke culturen is die seksuele asymmetrie het geval. In Westerse democratische rechtsstaten is de gelijkheid van mannen en vrouwen bij wet weliswaar geregeld, maar zijn seksisme, misogynie (en misandrie) en dubbele standaarden niet de wereld uit, zelfs niet in de meest seksueel egalitaire (Scandinavische) landen.

Om de functie van dit vrijwel universele fenomeen te begrijpen moeten we naar de evolutionaire biologie en psychologie. Aangezien de seksuele en de overlevingsdrift de twee sterkste drijfveren zijn van de Darwiniaanse wetten (van natuurlijke en interseksuele selectie), zal elke cultuur deze ‘instinctieve driften’ moeten reguleren, ieder op zijn eigen wijze een culturele vorm moeten geven, om zich te verzekeren van zijn voortbestaan. En in bredere zin, om zich als soort tegen uitsterven te behoeden. Onze ‘instinctieve, genetische hardware’ heeft een synchroon lopende ‘culturele, psychologische software’ nodig om het mensdier evolutionair te kunnen laten voortbestaan. Lopen biologie en cultuur niet meer synchroon dan verliest de cultuur zijn adaptieve functie d.w.z. zijn vermogen om zich aan zijn voortdurend veranderende natuurlijke habitat en sociale omgeving aan te passen. 

Je hoeft geen raketgeleerde te zijn om in te zien dat deze asynchrone toestand inmiddels het hoofdprobleem van deze tijd lijkt te worden: onze biologie, ons (paleolithisch) brein, kan de veel te snel veranderende cultuur niet meer aan. De adaptatie aan de snel veranderende sociale, politieke, economische en technologische omstandigheden is cultureel, laat staan genetisch, niet meer bij te benen. En ook de adaptatie aan onze natuurlijke habitat, die voorheen op de evolutionaire schaal traag en lokaal verliep, is nu met de snelle klimaatverandering een existentieel probleem op wereldschaal geworden. 

Alles opgeteld en afgetrokken, en ietwat kort door de bocht misschien: wat nou democratie brengen in niet-Westerse landen?! In landen waar biologie en cultuur een eeuw terug nog redelijk synchroon liepen. Gedoemd te mislukken. Totale onderschatting van de sterkste menselijke drijfveer: de seksuele drijfveer en zijn hulpje de cultuur.

Maar het omgekeerde is ook waar. Je kan de klok anno vandaag niet terugdraaien nu de culturen eenmaal kennis van elkaar hebben, zich niet meer kunnen (en willen) isoleren en zullen moeten samenwerken om de existentiële bedreigingen van alle culturen in de wereld het hoofd te bieden. Samenwerking, misschien wel de grootste kracht achter het evolutionaire ‘succes’ van het mensdier, samenwerken op een andere culturele schaalgrootte is meer dan ooit nodig. Niet alleen voor de soort mensdier, maar voor alle diersoorten en al het andere organisch leven.

Terug inzoomen naar de Taliban. Onder de eeuwenoude islamitische wetgeving, de Sharia, kan de vrouw niet zelfstandig over haar lichaam beschikken, is ze seksueel direct opeisbaar en in die zin echtelijke gehoorzaamheidsplicht verschuldigd. En ook in de niet-seksuele zin: gehoorzaamheid aan de vader, de echtgenoot, de broer en de zoon. In het huwelijk is dus sprake van seksuele gevangenschap. Voor het huwelijk worden vrouwen daartoe zoveel mogelijk afgescheiden van de mannengemeenschap (geen scholing, binnenhuistaken, lichaambedekkende kleding, geen publieke functies, e.d.) en al in de vroege jeugd geprepareerd op het ‘gesloten huwelijk’. Ongehuwd moederschap betekent een paria zijn. Na het huwelijk (b.v. door dood of scheiding van de echtgenoot) is ze haar alleenstaande leven niet veilig en zal ze opnieuw in een of andere vorm, volgens de Sharia, de familie- of clanregels onder mannelijke supervisie gebracht worden. 

Deel 2: De ‘Battle of the Sexes’ is een ongelijke strijd voor de Afghaanse vrouw, voor de democratie en voor hen die ‘het Afghaanse probleem’ blijven framen als een politiek probleem.

(*) Er zijn wel belangrijke grondstoffen aanwezig (lithium, uranium, koper, zink, goud, e.d.) maar die zijn tot nu toe niet exploitabel gebleken. M.n. het nabijgelegen China zal goeie contacten met het Taliban regime willen onderhouden om in zijn dominante grondstoffenpolitiek te kunnen investeren.

(**) De geschiedenis van de ‘Battle of the Sexes’, in het bijzonder die van de seksuele man-vrouw verhouding, gaat terug naar de menselijke evolutionaire geschiedenis en zelfs verder naar die van primaten en zoogdieren. Normatieve begrippen als ‘het patriarchaat’, ‘masculine hegemonie’, ‘toxische masculiniteit’, e.d. zijn veel te oppervlakkig en te gepolitiseerd om een verklaring te geven voor de wijze waarop de man-vrouw dynamiek zich in verschillende culturen manifesteert. Voor een goed begrip van de evolutionaire wortels van de huidige (verborgen) ‘seksuele man-vrouw conflicten’, van hoe de seksen elkaars seksuele gedrag bewaken, lees het boek van David M. Buss, wetenschappelijk grondlegger van de evolutionaire psychologie: ‘When Men Behave Badly; the hidden roots of sexual deception, harassment & assault’ (2021). Zie ook YouTube.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *