De uitstervende mens maakt plaats

Hoe erg zou het zijn als de mens zou uitsterven? Is dat nou zo’n gekke vraag? Nou nee, alle geleerden waarschuwen al decennialang dat we de verkeerde kant uitgaan, dat we de aarde uitputten, uitvreten en uitwonen, en daar zit een end aan, natuurlijk, ook voor ons. Bovendien, het is al zo vaak in de evolutie gebeurd dat allerlei menssoorten uitstierven, weliswaar om andere redenen dan door eigen toedoen, maar toch. Dat wij als enige mensdiersoort nog aan een dun takje van de evolutieboom hangen, tsja, dat is waarschijnlijk meer toeval dan wijsheid. Je kan toch aan je eigen evolutionaire succes ten onder gaan, waarom niet? De menselijke mutant die op de jaarkalender van het aardse bestaan (4.5 miljard jaar) nog maar enkele seconden aanwezig is en zich dan al zo overwoekerend dominant gedraagt over alle dier- en plantensoorten, en met zo’n ongelofelijke snelheid, zoiets geks is nog nooit in de evolutie van miljarden jaren vertoond. 

Het zal de evolutie zelf trouwens een zorg zijn, die heeft geen doel, richting of rechtvaardigheid, dat hebben we van Darwin wel geleerd. De evolutie heeft echt geen boodschap aan een individueel organisme, aan een soort, of aan een ecologisch systeem. De evolutionaire wetten zijn zonder aanzien des persoons, ze zijn genetisch in ons lijf onbemerkt werkzaam, opgeslagen in het DNA-archief van onze evolutie. En via de cultuur passen we ons aan bij een telkens veranderende ‘vijandige’ omgeving. Lukt dat niet tijdig, nou, dan verdwijnt een organisme in de historie, punt uit (*). De mens als tijdelijke ziekte van de aardkorst.

En kom nou niet met God aan, dat soort ouderwets en absolutistisch gezagsdenken hebben we nou wel gehad, hou daar nou eens mee op, het heeft onze zelfverheffende menselijke soort vele malen, en nog steeds, meer kwaad dan goed opgeleverd (**). God is wat de stekel is voor het stekelvarken. En ook het stekelvarken is nu het uitsterven nabij.

Maar goed, we verzetten ons tegen een dreigende ondergang, daar zijn we druk mee bezig. Nou ja, we? De meeste wereldburgers zijn er totaal niet mee bezig, die zijn dagelijks bezig met brood op de plank krijgen en een fatsoenlijk dak boven hun hoofd. Of ze proberen te ontsnappen aan de effecten van ontbossing, vergiftiging, vervuiling, overbevissing, opwarming, noem maar op. Ze hebben helemaal geen tijd, energie, competentie en zin in nadenken over het grote overlevingsplaatje. Dat zou allemaal nog niet zo erg zijn als hun seculiere of religieuze leiders dat voor hen deden, maar helaas, dat doen ze niet. Zelfs de leiders van de (15) belangrijkste westerse democratieën kunnen de overlevingsboodschap maar moeilijk aan de bevolking kwijt, ondanks de snel groeiende wetenschappelijke kennis en technologie die tot hun beschikking staan.

Nee, kennis en technologie heeft ons alleen nog maar succesvoller gemaakt, meer mensen gezonder, minder arm, minder oorlog, maar de rest van het aardse leven gaat als gevolg daarvan er alleen maar hollend op achteruit. En een wereldwijde aanpak, de enige aanpak die zoden aan de dijk zet, dat zit er om allerlei politieke, economische en ideologische redenen niet in. (Zie ook: Ethisch consumeren). Ik moet daarbij altijd denken aan die fraaie uitspraak van Einstein: we kunnen een probleem niet oplossen met de denkwijze die het heeft veroorzaakt.

Iedereen denkt natuurlijk wel eens na over zijn eigen dood, ik wel tenminste, dat is vooral het privilege als je ouder wordt en kinderen en kleinkinderen hebt. Als je kinderen hebt is verkrijg je ook het privilege om emotioneel te ervaren dat je zelf minder belangrijk bent dan je kinderen. Je ervaart dan altijd je ondergeschiktheid aan het welzijn van je kinderen. Die dienende positie aan kinderen, aan iets groters dan jezelf, is de diepste en waardevolste existentiële ervaring die je kunt hebben. Want er bestaat geen diepere emotionele relatie dan die tussen ouder en kind. In die zin doe je mee aan het beloop van de evolutie. 

Doodgaan als oudere, als individu, door evolutionair toedoen, daar is niets tragisch aan. Het is een kwestie van plaats maken, van tevreden zijn met je onvermijdelijke lot, het onverschillige evolutionaire lot dat er is ten gunste van de volgende generatie.

Doodgaan als specifieke groep, door menselijk toedoen, bijvoorbeeld door genocide – zoals Assyriërs, Armeniërs, Joden, Rwandezen, Jezidis, etc.(*** ), vechtend tegen je teisterende lot, ja, dat is hoogst tragisch en onder alle omstandigheden hoogst verwerpelijk. Maar genocide blijft in de menselijke geschiedenis een episodisch, lokaal politiek of religieus gestuurd fenomeen. En ook hier: genocide is een gruwelijke kwestie van plaats maken, ditmaal ten koste van andermans generaties.

Doodgaan als mensheid, door de mensheid zelf veroorzaakt, is historisch gezien een volstrekt nieuw fenomeen. Nog nooit vertoond en misschien daarom juist een ver van mijn bed show omdat wij niet gewend zijn vele generaties vooruit te denken. We doorvoelen niet aan den lijve wat dat betekent. Maar ook hier: het is een tragische kwestie van plaats maken, ditmaal ten koste van de mens en ten gunste van al het andere, overblijvende leven.

Hoe erg zou het zijn als de mens zou uitsterven? Dat zou erg zijn want zelfs de laatste mens was liefdevol aan zijn kinderen gehecht en zij aan hem/haar. En tegelijkertijd ook niet erg, want het is plaats maken voor het overgebleven restje leven. Dan wordt er plaats gemaakt voor het Mensloze Leven zelf.

Spijtig, erg spijtig, antropomorfisch gedacht, maar gek genoeg: zit er toch ook niet iets troostends in die gedachte?

* 99% van alle soorten die ooit geleefd hebben zijn nu uitgestorven (Wikipedia).

** Als men ‘seculiere wijsheden’ uit religieuze verhalen kan trekken valt er nog steeds veel te leren van het Christendom, het Jodendom, de Islam, het Hindoeïsme, het Confucianisme, het Taoïsme, het Boeddhisme, etc. Het geloof in een bovennatuurlijke bron, in een ontologische god(en) die de metafysische achtergrond en rechtvaardiging van religies vormt, is geen noodzakelijke voorwaarde om de ‘levensbeschouwelijke teksten’ als cultureel waardevol te bestempelen.

***Zie: Genocideverdrag(1951) en de lijst van genocides (Wikipedia).

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *