De beste stuurlui..

Een hoge ambtenaar reageerde tegenover een journalist op de kritiek op het verwarrende zigzaggende optreden van de overheid rond de Corona pandemie: ‘zoals altijd staan de beste stuurlui aan wal..’

Hij kon natuurlijk ook niet anders reageren, want hij is blind voor het feit dat er helemaal geen stuurman aan boord is van het schip tijdens deze storm. Er zijn allemaal verschillende stuurlieden, waarvan de meesten zich veilig benedendeks bevinden en vanuit verschillende posities indirect aan het roer rukken, meestal tegengesteld en onverwacht.

De huidige generatie bestuurders en topambtenaren komen allemaal uit de bedrijfskunde school. De theoretische bedrijfskunde legt een overgrote nadruk op plannen maken. Er wordt in die theorie weinig aandacht besteedt aan het bijsturen als de plannen niet werken, en zeker niet op snelle bijsturing. Daarvoor moeten allereerst allerlei terugkoppelingsmechanismen worden doorlopen, waardoor de uitvoering van plannen veel te lang worden volgehouden, ondanks bedroevende resultaten.

Managers houden van plannen maken (strategie en tactiek), maar niet van uitvoering (implementatie) en kijken vaak helemaal niet naar de haalbaarheid van de plannen. Nieuwe plannen en ideeën leveren altijd waardering en aandacht op, zelfs als de oude nog niet eens zijn uitgevoerd (daar zijn Tweede Kamer leden ook sterk in).

De uitvoering delegeren managers altijd  aan lagere echelons, die ook in Nederland steeds hiërarchischer en volgens protocollen worden aangestuurd vanuit een of andere centrale commandopost omdat werknemers zich anders niet aan het plan houden. Het plan om fraude aan te pakken bij de toeslagen dateert van 2014: het aanpassen van de uitvoering dus bijna 7 jaar. Het doet denken aan de generaals in de Eerste Wereldoorlog, die de strategie van de loopgravenoorlog jaren volhielden, hoeveel doden er ook vielen.

Ongeacht de slechte resultaten tijdens de implementatie, is een plan bijstellen of de uitvoering van een plan stoppen voor politici, bestuurders en ambtenaren meestal een no-go omdat dit een feitelijke negatieve beoordeling is over hun eigen functioneren. Gewoon doorgaan, het plan een beetje bijstellen, kritiek ter zijde schuiven (de beste stuurlui..), nog eens een commissie inschakelen of consultants inhuren om de eigen verantwoordelijk voor het falen af te dekken. En bij eventuele parlementaire onderzoeken naar elkaar verwijzen.   

De overmatige planmatige benadering (in combinatie met de stroperige Nederlandse poldercultuur) heeft de afgelopen 15 jaar in Nederland al heel wat schade aangericht (1). Als politici en bestuurders feitelijk een zeiljacht op de oceaan in een storm zouden moeten besturen, waren schip en bemanning al lang onder de golven verdwenen. In een storm zeil je niet op de navigatieplannen, maar stuur je het schip naar gelang de omstandigheden op zee en op de wind, poog je schip en uitrusting zoveel mogelijk heel te houden en te overleven.

(1) Lees ook het artikel van de Belgische auteur Tom Lanoye: ‘De teloorgang van ‘ons Naderland’

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *