Moeten we het kapitalisme resetten? (2)

De opmerkzame lezer zal in het voorgaande artikel (deel 1) elementen van de oude Marxistische Conflict Theorie herkennen. Maar men hoeft geen Marxist te zijn om zijn analyses toch te waarderen. In de actuele versie: de economische elite exploiteert willens en wetens de lagere arbeids- en middenstandklassen, ze benadeelt hen door het beperken van hun welvaart en welzijn, door ze als consument verslaafd te houden, door hen kennis en betrouwbare informatie te onthouden wat – alles opgeteld – een grootschalige milieuschade aan ieders leefomgeving oplevert en op de lange termijn een klimaatramp veroorzaakt. Het ziet er niet goed voor ons uit als we zo doorgaan, ondanks het feit dat het kapitalisme ook veel goeds heeft gebracht, dat moet gezegd (zie de welvaartscijfers van S.Pinker, B.Lomborg, T. Piketty, ea.).

Als we de kwalijke kanten van het kapitalisme kwijt willen dan zal allereerst het roofkapitalisme opgeruimd moeten worden. Onder roofkapitalisme kan verstaan worden: het agressief exploiteren van mensen, grondstoffen en ecosystemen met als enige oogmerk financiële winst te maken, zonder daarbij de verantwoordelijkheid te nemen voor de negatieve sociale en ecologische impact. 

In welke richting zouden we kunnen denken om het bestaande kapitalisme te resetten?

  • Het wereldwijde roofkapitalisme moet plaats maken voor een milieu/klimaat kapitalisme. Dat zal alleen gaan als vooral de grote internationale monopolistische bedrijven via wetgeving gedwongen worden hun winsten niet meer weg te sluizen naar safe taxhavens en ze gedwongen worden zeer fors te investeren in wereldomvattende milieuprojecten en innovatieve groene technologie. (Zon en windenergie dragen tot nu toe slechts enkele procenten bij aan de oplossing van het wereldenergieprobleem, B.Lomborg, 2020).
  • Het roofkapitalisme moet plaatsmaken voor een moreel kapitalisme. Dat zal alleen gaan als het sociale rechtvaardigheidsprincipe mbt. de verdeling van welvaart en welzijn als uitgangspunt wordt geaccepteerd. Een faire winstdeling, een faire politieke en economische machtsdeling en een zekere mate van medebezit van productiemiddelen, die moeten in een redelijke verhouding door samenlevingen worden afgedwongen. Zo niet dan wordt een te grote economische ongelijkheid ook een gevaarlijke ongelijkheid in het waardigheidsgevoel: de elite en de deplorables. En dat zal leiden tot wrok en wraak op het politieke systeem (zoals in de VS is gebeurd).
  • Het roofkapitalisme moet plaatsmaken voor een ethisch kapitalisme. Dat zal alleen gaan als markten waarden-gestuurd zijn ipv. louter winst- of consumentistisch gestuurd. Ethisch kapitalisme stuurt op de productie van nuttige goederen en services, niet op onnodige luxegoederen en geldhandel. Ethisch kapitalisme stuurt op gezondheid, zorg en welzijn van iedereen, vooral voor de nu vastgelopen lagere- en middenklasse. Ethisch kapitalisme doorbreekt de macht van oligarchieën en meritocratieën en ze fundeert de macht van sociale democratieën.
  • Het loonslaafkapitalisme moet plaatsmaken voor onderwijskapitalisme. Dat gaat alleen als men kan ontsnappen aan armoede en ongeletterdheid door alle wereldburgers toegankelijk onderwijs te bieden waardoor zij de mogelijkheid krijgen te klimmen op de sociaaleconomische ladder.
  • Fake-infokapitalisme moet plaatsmaken voor factkapitalisme. Dat zal alleen gaan als de mis- en desinformatie bestreden wordt die de crisis hebben veroorzaakt in de journalistiek, het wantrouwen in de wetenschap, en de bizarre polarisering in de politiek. Het vermijden van een info-dystopie zal alleen gaan als het huidige verdienmodel achter de BigTech info-industrie verdwijnt en de anonieme online radicalisering op social media wettelijk en technologisch wordt tegengegaan. Want waarheid moet geen tribaal verdienmodel zijn maar voortkomen uit een vrije markt van concurrerende, op feitelijkheid en logica getoetste ideeën. We moeten goed op de hoogte blijven over van alles en nog wat.

De opmerkzame lezer zal al snel onder alle bovenstaande kwesties één doorslaggevende dimensie ontdekken: een mondiale ethische dimensie. Het komt allemaal neer op ethiek: ecologische ethiek, sociale rechtvaardigheid, waardenethiek, kennisethiek, media-ethiek.

Als politiek, en dus ook economie, in essentie toegepaste ethiek is, hoe groot is dan de kans dat er een mondiale ethische benadering toegepast gaat worden om het kapitalisme te resetten? Ik vermoed wat uw antwoord is. Maar pas op: hebben we niet de plicht om optimistisch te zijn?

*Voor een snel overzicht van een mondiale ethische benadering van de meest nijpende kwesties zou u op YouTube kunnen gaan naar: ‘Introduction to Global Ethical Issues’ (12 min.). 

*Wilt u meer tijd besteden aan elk van de afzonderlijke issues dan moet u bij de echt knappe koppen zijn, zoals: Francis Fukuyama (politiek en de menselijke waardigheid), Adam Alter (technologie en technoverslaving), Noam Chomsky (politieke economie en mediamisleiding), Douglas Murray (identiteitspolitiek en activisme), Michael Sandel (meritocratie en rechtvaardigheid), Bjorn Lomborg (economie, gezondheid en klimaathysterie), Peter Boghossian, David Lindsay, Bret Weinstein (mediapolarisatie en radicaal activisme), om enkele actuele denkers te noemen. 

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *