Wat is van waarde?

Niemand van ons heeft een ‘objectieve’ kijk op de wereld, ook wetenschappers niet. We observeren onze omgeving en onze relaties met anderen op ieder moment vanuit een perspectief van waarde / waardering, positief of negatief, naargelang de mate waarin de interactie aansluit bij onze persoonlijke behoeften en onderliggende gevoelens en emoties. We kunnen niet anders.

Op de website kritischehouding.nl wordt een overzicht gegeven van 365+ positieve waarden, kwaliteiten, op basis waarvan we onze interactie met de wereld en de mensen om ons heen observeren, beoordelen en (be-) handelen. Link.  De lijst is alfabetisch en bestaat zowel uit kwaliteiten van mensen als waarden welke we in de wereld nastreven. Je kunt alle kwalificaties omkeren naar hun negatieve zijde. Iemand is meer of minder betrouwbaar. De woonomgeving meer of minder veilig.

Jonathan Haidt, een befaamde Amerikaanse sociaal psycholoog, stelde vast hoe de verschillende wereldwijde culturen te vertalen zijn naar kernwaarden, denkbeelden die we maatschappelijk delen en welke de basis vormen voor ons maatschappelijk handelen. Hij komt tot 6 wereldwijde basisbeginselen.

Traditionele waarden:

  • Loyaliteit aan gezin, familie en de groepen waar een mens deel van uitmaakt. De meest duivelse zonde in deze is ‘verraad’.
  • Rechtvaardigheid. Ieder heeft recht op het zijne, op zijn of haar leven, op een waardige behandeling, op een aandeel in de maatschappij. Het kwaad in deze is bedrog en machtsmisbruik. Al in het oude Rome onderwerp van vele wetten.
  • Zorg voor de ander. Empathie. Heb uw naaste lief, help de ander, zorg dat de ander niets kwaads overkomt. Gastvrijheid: neem de vreemdeling op in uw huis.
  • Autoriteit. Gehoorzaamheid aan het gezag dat we zelf boven ons gesteld hebben. Dat gezag mag niet ondermijnd worden.
  • Heiligheid en Traditie. Het onaantastbare. Dat wat niet ter discussie mag staan. Dat wat we gezamenlijk beleven als het hogere. Ontheiliging van het heilige is letterlijk een doodzonde.

Daarnaast zijn de belangrijkste Westerse waarde sedert de Verlichting:

  • Vrijheid om het eigen leven te leven naar eigen overtuiging. De mens met de zijnen moet zelf in vrijheid vorm kunnen geven aan ‘the pursuit of happiness’, evenwel zonder de ander in zijn of haar vrijheid te belemmeren. Onderdrukking is het kwaad. Bestrijd dus het kwaad van de machtigen en de gewelddadigen.

Naar mijn mening dienen er tegenwoordig voor het Westen nog twee waarden aan toe te worden gevoegd, voortkomend uit onze protestants-christelijke historie:

  • Gelijkheid. Ieder mens dient in de groepen, waar hij of zij deel van uit maakt, gelijkelijk als lid van de groep behandeld te worden. De basis voor de democratische Rechsstaat.
  • Werk. Werken voor ons brood in het zweet van ons aanschijn. Voor jezelf en de jouwen behoren te zorgen. Veel geld verdienen. Maatschappelijk nuttig bezig zijn. Want ledigheid is des duivels oorkussen.

Al deze kernwaarden worden vooral in de westerse samenlevingen volgens Haidt verschillend beleefd door groepen van mensen. De praktische invulling zorgt voor de politieke tegenstellingen tussen conservatieven, liberalen, sociaaldemocraten. Werken, voor jezelf zorgen, weegt voor een conservatief bijvoorbeeld zwaar: de maatschappij behoort niemand financiële bijstand te verlenen, tenzij het echt niet anders kan. En dan nog liever hulp van buren dan van de overheid.

In onze postmoderne geïndividualiseerde neoliberale samenleving van de afgelopen 25 jaar ligt de nadruk maatschappelijk vooral op de waarden: vrijheid, gelijkheid en werk. Belangrijke persoonlijke waarden in ons huidige tijdgewricht zijn volgens Kinneging zgn. Vitale waarden: gezondheid en voeding, lichamelijke esthetiek, actief zijn, succes hebben (vaak vertaald als veel geld verdienen), geluk vinden en spiritueel bewustzijn.

Voor een noodzakelijke persoonlijke aanpassing aan een veranderde wereld zullen we ons persoonlijk af moeten vragen welke waarden eigenlijk onze absolute prioriteit hebben.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *