Het verraad aan de rede in kafkaiaanse tijden (2)

Het gaat goed mis met het vrije denken en de vrije meningsuiting. Nog even en bij elk ‘verkeerd woord’ of ‘foute grap’ word je uitgemaakt voor racist, seksist, misogynist, xenofoob, homofoob en doe je aan micro-agressie, haatpraat, exclusiviteit, marginalisering, etc. De straf die er op staat is met de nek aangekeken worden, publieke vernedering, fysieke bedreiging, uit je werkpositie geplaatst worden, zelfs ontslag. 

Van huis uit ben ik nogal nuchter van aard maar de bovenstaande alarmerende feitelijkheden vinden dagelijks en op grote schaal plaats in de VS, Canada, Engeland, Australië en in toenemende mate ook in allerlei niet-Engelstalige landen. Verontrustend. Het is aan de orde van de dag binnen universiteiten en andere onderwijsinstellingen, binnen grote en kleine bedrijven, binnen de kunst-, de journalistieke en politieke wereld. En ik maak me sterk dat ook in Nederland onder de radar iets dergelijks gaande is. In minder extreme vorm weliswaar, maar toch, het komt niet zelden voor: je mond niet meer open durven doen, je afzijdig houden, geen kritische vragen stellen, je terugtrekken binnen de eigen gelijkgestemde kring uit angst de hel over je heen te krijgen van je kennissen of collega’s. En niet te vergeten: je wordt op Twitter, Facebook en in de reguliere media afgebrand, zeker als je een publieke functie heeft. Enigszins herkenbaar?

Als je de ontwikkelingen in de VS volgt, dan spreken veel intellectuelen van ‘een dreigende burgeroorlog, een bizarre (bijna Maoïstische) culturele revolutie, een frontale aanval op de redelijkheid en genuanceerdheid, op waarheidsvinding, op feitelijkheid, op het gezonde verstand’. Kortom op de logica, de wetenschap en het kritisch denken zelf. Nog niet overtuigd? Ok, dat is prima want als kritische denker moet je je nooit te snel laten overtuigen. Eerst gaan onderzoeken, erop studeren en vooral met empirische ogen blijven observeren naar wat mensen in dit verband meemaken. 

Wat is er toch gaande, waar komt al die sociale onrust, die rellerigheid vandaan? 

Het eigenlijke probleem gaat een paar lagen dieper dan de kwesties racisme, seksisme, en klassendiscriminatie. Die kwesties zijn een symptoom geworden van een onderliggende zgn. post modernistische filosofie die sinds enkele tientallen jaren voet aan de grond lijkt te krijgen. Ze heeft haar diepste wortels in de zgn. Frankfurter Schule (Adorno, Marcuse, Horkheimer, ea.), een filosofische stroming uit de jaren 30 van de vorige eeuw (en eigenlijk nog dieper, bij Hegel, Marx, Weber, ea.).

Het idee ontstond dat er geen objectieve werkelijkheid buiten ons bestaat, dat er slechts taal bestaat waarmee wij alle werkelijkheid in ons hoofd construeren. Begrippen als waarheid, werkelijkheid, realiteit en feiten zijn slechts een sociaal construct, een taalbedenksel. En als de werkelijkheid slechts gezien wordt als een taalproduct, losgeweekt van de empirische wereld, dan heeft dat ingrijpende consequenties: degenen die als groep er in slagen een dominante taalcultuur neer te zetten oefenen daarmee macht uit op andere groepen die daar niet in slagen.

Macht wordt daarmee het centrale meta-filosofische begrip, het dogma, de enig juiste lens waardoor alle sociale verhoudingen gezien moeten worden. De verhouding man/vrouw, blank/gekleurd, hetero/LHBTQ, staat/burger, wetenschapper/gelovige, het is allemaal een kwestie van onderdrukker versus onderdrukte. En dus zullen de onderdrukten de dominante begrippen, geconstrueerd door de witte heteroseksuele dominante man in zijn witte dominante westerse cultuur, moeten deconstrueren. En vervolgens worden nieuwe contrabegrippen in een eigen vocabulaire aangelegd om een tegenmacht te ontwikkelen. En dat doen ze ook: ‘white supremacy, white privilege, diversity, misogyny, gender inequality, toxic masculinity, equity, white fragility, patriarchal hierarchy, social justice’, etc. En daarnaast moet het niet bij woorden blijven. Er is activisme nodig, strategisch en tactisch activisme. En dus wordt er door de Social Justice Warriors fel geprotesteerd, binnen de universiteiten, voor de rechtbanken, politiebureaus, musea, overheidsgebouwen, kortom overal waar de ‘systems of power’ zichtbaar zijn. En de Twitter en Facebook-platforms zijn een snel en machtig communicatiemiddel om geslachtofferde mensen op de been te krijgen. 

Wat we historisch zien is een transformatie van de oorspronkelijke filosofische ideeën van de Frankfurter Schule (1930) naar de zgn. Post Moderne Filosofische School van de deconstructivisten (mn. Derrida, Foucoult, 1960) en nog later naar de huidige school van de zgn. Kritische Theoretici.

Vervolgens splitsen de Kritische Theoretici zich weer uit ten behoeve van een onderdrukte doelgroep: Critical Race Theory, Post Colonial Theory, Intersectional Theory, Radical Feminism and Gender Theory, Queer Theory, White Fragility Theory, etc. Die studiegebieden worden inmiddels gedoceerd op vele Amerikaanse en Europese universiteiten. En soms als volstrekt gecorrumpeerde fake-wetenschap ontmaskerd (YouTube: ‘The Grievance Study-Affair’; Lindsay, Pluckrose & Boghossian, 2020).

Wat is het doel van deze activisten? Dat is zelfs de meeste linkse en rechtse critici van deze stroming (bijv. B.Shapiro, J.Peterson, J.Lindsay, B&E. Weinstein, S.Harris, H.Pluckrose, ea.) onduidelijk omdat alle ‘power structures’ weliswaar afgebroken moeten worden maar er wordt geen enkel nieuw alternatief opgebouwd. Wat wel duidelijk is dat de activisten (hun altijd ontzegde) macht willen, en tegelijkertijd een volstrekt egalitaire, democratische samenleving zonder machtsverhoudingen waarvoor eerst de bestaande samenleving volledig moet worden afgebroken. Dat doet vermoeden dat er een onduidelijke cultureel-revolutionaire agenda bestaat, van een neomarxistische snit, zoals die er ook al was bij de Frankfurter Schule en de vroege Kritische Theoretici. Sommige critici spreken daarom van ‘een paard van Troje’-beweging. Een activistische beweging die ver voorbijgaat aan het gewone, nuttige racisme-, gender- en discriminatiedebat.

Wordt er tegengas gegeven aan deze activisten? Jawel, maar dat is wel uitermate moeilijk als je al snel gestigmatiseerd wordt als racist, seksist, etc. en gebullyed en getwittermobt wordt zodra je een kritische vraag stelt. Sinds Robin DiAngelo (sociologe en witte frontrunner van de Amerikaanse antiracismebeweging) in haar bestseller-cultboek ‘White Fragility’ stelt dat elke blanke per definitie een racist is, en elke tegenspraak daarvoor het bewijs is, moet je erg oppassen voor je reputatie, je werkplek, je baan en je hypotheek.  

George Orwell schreef in 1945 ‘Animal Farm’ en Franz Kafka in 1915 ‘Der Process’, geniale romans die een huiveringwekkende paranoïde, dystopische sfeer ademen. Met een profetische blik?!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *