Gezond en pathologisch activisme

Macht is controle hebben over het gedrag van anderen. Absolute macht is controle hebben over het gedrag plus de gedachten en ideeën van anderen. Als het je alleen om de macht gaat heb je maar weinig mogelijkheden. Maar die mogelijkheden kun je wel eindeloos variëren.

Een snelle en effectieve manier om het gedrag van anderen te controleren is direct fysiek geweld te gebruiken. Een minder snelle maar evenzeer effectieve manier is met fysiek geweld dreigen oftewel intimideren. Fysiek geweld gebruiken kan maar op drie manieren: van de sterkere persoon tot de zwakkere persoon (een straatovervaller) Of van een groep tot een persoon, waarbij de eerste natuurlijk vele malen sterker is dan de laatste (een straatbende). Of van de sterkere groep tot de zwakkere groep (een oorlog). Hetzelfde geldt natuurlijk ook voor dreigen: groepsintimidatie is sterker dan persoonlijke intimidatie. Een uitzondering is natuurlijk terroristisch geweld van een ‘lone wolf’ tegen een bepaalde groep.

Macht uitoefenen op iemands gedachten en ideeën is lastiger, daarvoor moet je het geloofssysteem van de ander afbreken en vervangen door een ander geloofssysteem. Een geloofssysteem omvat de ideeën die het gedrag van iemand sturen: een religie of andere sociale overtuigingen gebaseerd op ‘kennis’. En beide doen een claim op wat waar is, op waarheid. Bij religie is God de alomvattende waarheid. Bij kennis is wetenschap de beperkte en voorlopige waarheid; buiten de beperkte kennis zijn er nog de niet rationele kennis, de metafysica of het mysterie.

Voor de Verlichting was God de waarheid. Sinds de Verlichting werd de waarheid vastgesteld door rationeel onderzoek(vnl. in Frankrijk) of empirisch onderzoek (vnl. in Engeland) en sinds de filosoof Kant door allebei. Als reactie op de Verlichting kwam de rebelse Romantiek, met zijn persoonlijk subjectivisme van de emotie en de ervaring. En daarna tenslotte het huidige Postmodernisme dat elke claim op waarheid als onmogelijk acht.

Dat Postmodernisme, vooral sinds de jaren 60 van de vorige eeuw, was goed nieuws voor machtszoekers want nu was noch het subjectieve noch het objectieve geloofssysteem van de ander immers meer van belang. Je kan het overslaan, het hoefde niet meer in een twistdebat aan de orde te komen, tenminste wat de Postmodernisten betreft. Voor hen gold niet meer de inhoud van ideeën maar alleen de betrekking tot de ander, de machtsverhouding (Foucault). Althans dat was en is nog steeds hun dominante idee. Voor hen is nu alleen nog van belang de instituten van de macht die de Verlichting had meegebracht af te breken. Afbraak of ondermijning van de Kennisinstituten (universiteiten en andere onderzoekscentra) en de Rechtsinstituten (het wetgevende parlement, de wet handhavende politie in de praktische zin en de wet controlerende rechtbank). En, voor zover er nog een vierde macht naast de trias politica te bespelen is: de commerciële Media.

In de bovenstaande zin zijn de pure machtszoekers gemakkelijk te identificeren. Ze hebben een hekel aan kennisdragers, experts, onderzoekers en gaan het debat met hen uit de weg. Vooral complotdenkers onder hen laten zich dus ook niet toetsen, niet overtuigen van een eventueel tegendeel. Verder hebben ze een hekel aan de parlementaire democratie waarin immers een doorlopende ideeënstrijd plaatsvindt. En al helemaal aan een representatieve democratie want ze nemen er immers zelf niet of nauwelijks aan deel. Een hekel ook aan de politie, want wetshandhavers zijn de veruitwendiging van de parlementaire/representatieve democratie. En een hekel aan de rechters en het OM omdat zij niet onafhankelijk zouden zijn; je kan ze niet verwijderen en vervangen, alleen maar wel wraken en intimideren.

De tactieken van pure machtszoekers zijn ook gemakkelijk te identificeren: je kunt de ander onder druk zetten met:

  • fysiek geweld (straatterreur, terreuraanslagen, gijzeling);
  • intimidatie (journalisten/politici/bestuurders bedreigen, anonieme bedreigingen via sociale media, onaangekondigde blokkadeacties);
  • schuldinductie (beschuldigingen van racisme, seksisme, etnische discriminatie, kolonialisme, zonder aanziens des persoons);
  • slachtofferisme (vals medelijden opwekken, ‘safe places’ afdwingen, vergelijkingen met de holocaust maken);
  • polariseren (vnl. buiten de mainstream media, in de sociale media, valse slogans, trollen en desinformatie verspreiden);
  • geen aanspreekbare leiders benoemen (dat zou een kwalijke interne machtsstructuur veronderstellen en voorkomt publieke verantwoording afleggen);
  • nadelig expertonderzoek in twijfel trekken en verdacht maken (onderzoek als subjectief en partijdig labelen);
  • interne groepsdwang (de afwijkende eigen groepsleden vernederen);
  • afvalligen uit eigen groepsrijen verwijderen en demoniseren (publiekelijk ad-hominem ‘vernietigen’, als (ras)verrader aanduiden);
  • institutionele ‘afrekencultuur’ creëren (onwelvalligen ontslaan, degraderen, niet als spreker uitnodigen, boycotten).

Bij ‘gezond activisme’ ontbreken deze tactieken. Bij ‘pathologisch activisme’ van intolerante machtszoekers, zijn bovenstaande tactieken een steeds weerkerend sektarisch patroon. Al eeuwen.

Bij ‘pathologisch activisme‘ komt de waarheid uit de loop van een geweer’ (à la Mao); waarheid zoeken is niet meer de bron van rechtvaardigheid.

Bij ‘gezond activisme’ komt waarheid voort uit het zoeken naar een betere waarheid. Een betere waarheid waaruit een beter niveau van sociale rechtvaardigheid voortkomt.

Gelukkig komt er schoorvoetend een tegenbeweging op gang die het ‘pathologisch activisme’ probeert af te stoppen. In de VS publiceerden een aantal vooraanstaande intellectuelen en kunstenaars: ’A Letter on Justice and Open Debate’, Harpers Magazine, 070720. In Nederland: ‘Open brief ter verdediging van het vrije debat’, Mijn Nieuws, 0720.

Ayaan Hirsi Ali zei het onlangs nog: Do not tolerate the intolerant! Volgens de Engelse filosoof Carl Popper was intolerantie tegenover niet-democratische machtszoekers zelfs een absolute voorwaarde om een democratie in stand te kunnen houden.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *