We weten niet wat we niet weten

We gaan als mensheid hoogmoedig prat op de menselijke kennis en de daarop gebaseerde technologie. Maar we beseffen als mensen nauwelijks hoeveel we eigenlijk niet weten, dus komende bij Kant´s eerste vraag: wat kan ik weten?

Een van mijn favoriete filosofische auteurs is de Brit Bryan Magee. Hij schreef prachtige boeken over filosofen, waaronder een beroemd boek over Schopenhauer.

Magee is dit jaar overleden (89). In het jaar voor zijn dood heeft hij nog een klein boekje geschreven: Ultieme vragen. Kleine filosofie van leven en dood. Dit indrukwekkende werkje is zijn levenstestament met prachtig maar eenvoudig geformuleerde uitspraken over wat we kunnen weten.

Magee is altijd een echte Kantiaan gebleven. Wat kun je weten over de werkelijkheid. Wat is waarheid en welke betrekking heeft waarheid op vragen als ´hoe te leven´ en ‘schoonheid’. Hoe moet je tegen Religie aankijken ( ´… geen aandacht aan schenken, behalve antropologisch’). In de tweede helft van zijn leven is hij ook nog een aanhanger van de taalfilosoof Wittgenstein geworden, zij het met de nodige bemerkingen. Overal legt ook Magee relaties tussen kennis en taal.

Magee toont wetenschappelijk methodologisch aan hoe beperkt de huidige kennis van de mensheid over de wereld om hem heen is, ondanks alle verregaande  publieke pretenties van wetenschappers.

De materiele wereld (de aardse en kosmische) zullen altijd maar beperkt onderzocht kunnen worden op grond van het feit dat veel verschijnselen eenvoudigweg door de mens niet observeerbaar zijn. We zien niet wat we niet kunnen waarnemen.

Ook zal de kennis van complexe, door vele oorzaken in wisselwerking interacterende, verschijnselen beperkt blijven omdat het testen van theorieën eenvoudigweg onmogelijk is. Weer en klimaatverschijnselen, het functioneren van het menselijk brein en het menselijk bewustzijn, we kunnen slechts de uiterlijkheden onderzoeken. Juist daarom doorzien we de effecten van menselijk handelen op onze leefomgeving nauwelijks. Ook niet hoe we nieuwe virussen over onszelf afroepen.

Magee’s inschatting is dat we tot op heden nog niet eens 1 procent wetenschappelijke kennis hebben verworven over de aardse en menselijke werkelijkheid. We weten niet wat we niet weten. En dat zal wel altijd zo blijven.

Als we meer doordrongen raken van wat we als mensen allemaal niet echt weten (in plaats van afkeer te tonen voor wetenschappers die het niet met elkaar eens zijn), kunnen we leren onzekerheid over heden en toekomst standaard als onderdeel van ons leven te beschouwen. En die houding hebben we in de komende jaren van crisis zeker nodig.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *