Hoe relatief is waarheid?

In menselijke groepsverbanden is het kunnen vertrouwen op de leiders en de andere groepsleden fundamenteel van belang. Dat zit letterlijk biologisch in onze soort ingebakken. Betrouwbaarheid, loyaliteit, waarheid tegenover misleiding en verraad vormen biologische kernwaarden in de menselijke beleving.

In de postmoderne samenleving is vooral het begrip ‘waarheid’ relatief geworden. Als individu heeft ieder zijn eigen door hem of haar ervaren waarheid en worden feitelijke observaties ook nog slechts als datasetjes behorende bij een opinie beschouwd. De commercie (inclusief de media) heeft er de laatste tien jaar alles aan gedaan om die opvatting over waarheid winstgevend te benadrukken. De laatste jaren heeft ook de politiek deze opvatting omarmd. Je kan iedere feitelijkheid een andere draai (spin) qua zienswijze geven. In Amerika behoort inmiddels ronduit liegen zelfs tot de standaard gereedschapskist van de politicus.

Karl Popper, vermaard filosoof en wetenschapper definieerde de menselijke relatie tot zijn wereldse werkelijkheid op 3 niveaus.

  1. De relatie tot de levende en dode natuur om hem heen. De materiele wereld.
  2. De relatie tot de mensen om hem heen. De sociale wereld.
  3. De relatie tot de in zijn tijdvak bestaande ideeën over de materiele en de menselijke wereld. De intellectuele wereld.

Kennis en waarheid zijn dus kwalitatief verschillend op de 3 aanrakingspunten tussen mens en wereld.

Onze kennis over de materiele wereld kunnen we met wetenschappelijke methoden verwerven en tijdelijk met consensus tussen wetenschapper als waarheid aannemen, totdat nieuwe methoden en inzichten die kennis vernieuwen en dus de waarheid veranderen. Maar die tijdelijke waarheden kunnen functioneel en materieel toegepast worden. We brachten er mensen mee naar de maan. We proberen er de huidige pandemie te bestrijden.

Tijdens deze levensbedreigende corona-pandemie zijn er nog altijd gekken die de (nog steeds uiterst beperkte) wetenschappelijke kennis over het Covid-19 virus terzijde schuiven. Maar de meesten van ons volgen van minuut tot minuut het nieuws om te weten te komen of de wetenschappers al weer nieuwe feiten over het virus achterhaald hebben. Want de niet-relatieve waarheid van het virus is dodelijk.

Onze kennis over het individuele en relationele functioneren van mensen lijdt aan het gebrek dat de wetenschappelijke methode beperkingen kent bij het onderzoeken door mensen van ander mensen. Zelfs tijdelijke wetenschappelijke waarheden hebben op dit terrein vaak een beperkte geldigheid en toepasbaarheid. Maar zelfs die kennis is nog altijd beter dan allerlei verzonnen onzin.

Kennis over de menselijke ideeënwereld is vooral beschrijvend. Er kan generlei algemeen geldende waarheid aan worden ontleend. Maar juist op terrein van de menselijke ideeën wordt het hardste gestreden over wat waar is en wat niet, terwijl generlei waarheid zelfs maar kan worden bewezen.

Onze ideeën over de wereld en onze kennis over sociale relaties ontlenen we dus vooral aan onze opvoeding, aan onze sociale omgeving, aan wetenschap en filosofie, maar vooral aan onze eigen levenservaringen. En die ideeën zullen we dus zelf dagelijks met een kritische houding moeten onderzoeken.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *