Durf je eigen verstand te gebruiken!

Immanuel Kant stond in de 18e eeuw als een van de filosofische reuzen aan de basis van de Verlichting. Hij beschreef Verlichting als het menselijk wakker worden uit zelfopgelegde onvolwassenheid. Zijn motto: durf te weten, heb de moed je eigen verstand te gebruiken.

Maar meer dan 200 jaar later is de meerderheid van de mensen nog steeds niet bereid zelf na te denken. Niet over zichzelf en niet over de (sociale) wereld om hem of haar heen. Sociale veiligheid betekent voor de meesten van ons nog altijd het comfortabele aansluiten bij de meerderheidsopvattingen in de groepen en netwerken waar we deel van uitmaken. In grotere bijeenkomsten volgen we bijna altijd als kuddes schapen de leider. In massabijeenkomsten ontstaan bijna altijd zwenkende zwermen, net als bij jonge spreeuwen in het najaar. Tijdens de pubertijd raken we er langzamerhand aan verslaafd net als de anderen te zijn . En de meesten van ons raken die verslaving nooit weer kwijt (citaat Olga Tokarczuk – Nobelprijs winnares).

Ik ben bang dat het jongere generaties steeds meer ontbreekt aan een kritische houding. Sociale media zorgen voor een steeds groter verschil tussen het naar buiten toe geprojecteerde authentieke extraverte creatieve gepassioneerde ‘ik’ en de feitelijke persoon achter het toetsenbordje. Communicatie via die media is uiterst oppervlakkig. Iemand spontaan ‘life’ bellen of zomaar bij iemand langsgaan is ‘not done’, dat moet eerst wel worden afgesproken, zodat de agenda niet wordt verstoord en de nodige voorbereidingen kunnen worden verricht.

Het miserabel ( je moet het zelf leren..) ‘leuke’ onderwijs heeft de basisvaardigheden van velen ernstig beknot. Goed kunnen rekenen om snel allerlei verbanden in de buitenwereld te kunnen doorzien is een vaardigheid die nauwelijks meer wordt verworven. Helemaal slecht gesteld is het met taalvaardigheid. Taal is de muziek van de ziel. Verfijnd taalgebruik vormt de kern van de mogelijkheid om de wereld om ons heen te beschrijven en te begrijpen. Maar schept ook de voorwaarden voor diepgaande emotionele intimiteit met een ander, waar zovelen naar hunkeren.

We kunnen niet nadenken zonder onze emotionele reactiepatronen over de wereld talig te expliciteren. Ons eigen wereldtoneel, waarop we vol verlangens en begeerten onze rollen spelen, wordt geschapen door ons taalvermogen. Ons taalvermogen vormt de harde grens van onze wereld. Nauwelijks (het geduld hebben om) boeken te kunnen lezen sluit je af van al die menselijke verbeeldingen van anderen. De wereld van anderen te kunnen ervaren. Je eigen leven en denken te kunnen toetsen aan dat van anderen.

Gebrek aan taalvermogen maakt je emotionele- en gevoelsmatige binnenwereld uiterst vatbaar voor reclame beroepen op je consumptieve verlangens. Voor politieke propaganda  bij het vormen van je opinies. Voor fake informatie van kwaadwillenden. Inmiddels sluiten de media al lang aan bij het gebrek aan taalvaardigheid met een voortdurende neerwaartse trend naar nog eenvoudiger taalgebruik voor hun kijkers, lezers en luisteraars. Pure infantilisering. Politici weten inmiddels dat ze de meeste impact hebben met zgn. oneliners, waarbij hun standpunt in één regel populair kan worden weergegeven. Terwijl de materiële- en sociale werkelijkheid met geen pen in één eenvoudige regel te vatten is. In de Middeleeuwen was alles wat onverhoopt gebeurde ‘de wil van God’. We zijn inmiddels in de publieke meningsvorming terug bij dat soort bijgelovige simplificaties.

Voor een leven in deze snel- en fundamenteel veranderende wereld moet je jezelf verlichten: durven te weten, de moed hebben je eigen verstand te gebruiken. Zelf te bepalen wat je van waarde acht in je eigen leven. Daaruit zelf steeds weer conclusies te durven trekken ten aanzien van de maatstaven (normen), die je jezelf stelt voor je eigen zijn en handelen. Maar dat kan alleen door de gevoelsmatige beelden in je hoofd talig te expliciteren en te beredeneren.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *