Wij hebben een virus en we zijn een virus

Ach, in zekere zin zijn wij mensen natuurlijk ook een soort virus en een pandemie als je kijkt naar de definities.

Definitie virus: Een virus is een (microscopisch klein) deeltje erfelijk materiaal, in een (eiwit) omhulsel, dat actief wordt als zij cellen van levende organismen binnendringen, en vervolgens die gastheercellen vernietigen waarvan zij afhankelijk zijn om zich te kunnen vermenigvuldigen.

Dat wij microscopisch klein zijn tov. van onze aardse leefomgeving, nog niet een zandkorrel in het universum, dat zal niemand willen ontkennen. En dat wij een stukje DNA zijn met een omhulsel dat er op uit is volgens de Darwiniaanse wetten zich te vermenigvuldigen al evenmin. Dat wij actief zijn met het binnendringen in het leven van andere organismen, mensen, dieren, planten, dat wij binnendringen in levende ecosystemen, ze vernietigen om onszelf in stand te houden en te vermenigvuldigen, ook dat valt moeilijk te ontkennen. Die totale parasitaire afhankelijkheid is een één op één relatie.

Nu zijn virussen op zich geen probleem, er zijn er enkele duizenden soorten van die in elk levend organisme voorkomen, en evolutionair gewoon hun blinde pad volgen. Het probleem met virale en bacteriologische infectieziekten ontstaat pas, zeker voor de mens, als de schaalgrootte ervan plotseling verandert, dwz. als er een ziekteverwekkende epidemie ontstaat.   

Definitie van een epidemie: Een epidemie is een (besmettelijke) ziekte die in een grotere frequentie voorkomt dan normaal voorkomt.

Het geval is dat de schaalgrootte van de menselijke aanwezigheid op aarde tot voor de landbouwrevolutie van zo’n 20.000 jaar geleden erg klein was. Daniel Dennet (filosoof) berekende dat de mens 10.000 jaar geleden minder dan 0,1% van al het gewervelde leven uitmaakte. Vandaag de dag is dat percentage (incl. vee en huisdieren) 98%!! Die superevolutionaire explosie van ‘het virus mens’ is volstrekt uniek in de aardse geschiedenis. Maar dergelijke snelle en omvangrijke explosies komen wel voor in de wereld van de virussen! En met die superevolutionaire mensexplosie kwamen wereldwijd ook epidemieën, plagen en volksrampen voor. Er zijn volop  documenten uit de Oudheid die van epidemieën onder volkeren verhalen. Wat de wereldwijde explosie van het ‘virus mens’ betreft moeten we dus qua schaalgrootte verder gaan: de pandemie.

Definitie van een pandemie: Een pandemie is een wereldwijde epidemie.

Ook zonder onze moderne schepen, treinen en vliegtuigen, met gebergten en zeeën die de ene samenleving van de andere scheiden, vonden er pandemieën plaats. Ongetwijfeld met een tragere verspreidingssnelheid, maar wel degelijk met dezelfde onvermijdelijkheid en eenzelfde verwoestend effect. De pest, de pokken, de mazelen, lepra, cholera, dysenterie, malaria, (spaanse)griep, tbc, die pandemieën hebben we redelijk goed onder controle gekregen. En idem, in de moderne tijd: Ebola, Hiv, Sars en Q-koorts. En met Covid19 zal het tzt. ook wel weer lukken. 

Maar de pandemie van ‘het virus mens’ met zijn verwoestende effect op de oceanen, bossen, dier- en insecten soorten, op de hele biosfeer en het aardse klimaat, ja, die ‘pandemische infectieziekte genaamd mens’ krijgt de planeet maar niet onder controle. Is dat misschien omdat we onszelf in alle hoogmoed liever zien als hooguit een evolutionair ietwat oversuccesvolle unieke soort? Maar onszelf niet willen zien als een uniek soort pandemie? Als ‘een tijdelijke ziekte van de aardkorst’, om met Nietzsche te spreken. 

Ach, het is al zo vaak gezegd: in het 4,5 miljard jaar bestaan van de aarde is het leven al zo vaak uitgestorven; macro-historisch is de mens nog geen seconde op aarde en hij maakt er al een puinhoop van; de mens is de enige soort die zijn (zelf)vernietiging zou kunnen stoppen maar hij danst nog vrolijk door op de muziek op het dek van de Titanic.

Kijk, wat die coronacrisis betreft, daar komen we met inmiddels teisterend veel leed en diepe ellende wel weer uit, zonder apocalyptische toestanden. Maar je moet ook het grote plaatje kunnen zien: ook wij zijn een soort virus, een pandemisch, parasitair wezen dat niet vaak en hard genoeg gewaarschuwd kan worden.

De tijd van voor de coronacrisis kan maar beter niet terug komen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *